ડાયાબિટીસ હવે ભારતમાં માત્ર વ્યક્તિગત આરોગ્યની સમસ્યા રહી નથી, પરંતુ તે દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર પણ ગંભીર બોજ બની ગઈ છે. તાજેતરમાં પ્રકાશિત આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસ મુજબ, ડાયાબિટીસના કારણે ભારત પર અંદાજે 11.4 ટ્રિલિયન ડોલરનો આર્થિક ભાર પડે છે, જે વિશ્વમાં બીજો સૌથી મોટો ભાર ગણાય છે. આ યાદીમાં અમેરિકા પ્રથમ ક્રમે છે, જ્યાં આ ખર્ચ 16.5 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચે છે, જ્યારે ચીન 11 ટ્રિલિયન ડોલર સાથે ત્રીજા ક્રમે છે.

આ ચિંતાજનક તારણો એવા સમયે સામે આવ્યા છે, જ્યારે ભારત પહેલેથી જ દુનિયાનો સૌથી મોટો ડાયાબિટીસ દર્દીઓનો ભાર વહન કરી રહ્યું છે. NCD રિસ્ક ફેક્ટર કોલેબોરેશન (NCD-RisC) અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત જર્નલ ધ લેન્સેટમાં પ્રકાશિત અહેવાલ અનુસાર, વર્ષ 2022માં વિશ્વભરના કુલ 828 મિલિયન ડાયાબિટીસ દર્દીઓમાંથી ચોથા ભાગથી વધુ માત્ર ભારતમાં હતા. સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ભારતમાં ડાયાબિટીસ ધરાવતાં આશરે 62 ટકા લોકો કોઈપણ પ્રકારની સારવાર લેતા નથી.
 

હોસ્પિટલ ખર્ચથી પણ આગળ વધતો આર્થિક બોજ

નેચર મેડિસિન જર્નલમાં પ્રકાશિત નવા અભ્યાસમાં વર્ષ 2020થી 2050 દરમિયાન વિશ્વના 204 દેશોમાં ડાયાબિટીસના આર્થિક પ્રભાવનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. આ અભ્યાસમાં માત્ર સારવાર ખર્ચ જ નહીં, પરંતુ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં થતો ઘટાડો અને દર્દીઓની સંભાળ રાખનારા (caregivers) પર પડતો બોજ પણ સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે.

વિશ્વ સ્તરે જોવામાં આવે તો, પરિવારજનો દ્વારા આપવામાં આવતી બિનમૂલ્ય સંભાળનો સમાવેશ કર્યા વગર પણ ડાયાબિટીસનો કુલ ખર્ચ આશરે 10 ટ્રિલિયન ડોલર થાય છે, જે વિશ્વના વાર્ષિક GDPના લગભગ 0.2 ટકા બરાબર છે. પરંતુ જ્યારે અનૌપચારિક સંભાળનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આ ખર્ચ સીધો 152 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી જાય છે, જે વૈશ્વિક GDPના લગભગ 1.7 ટકા જેટલો છે.

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, ડાયાબિટીસના કુલ આર્થિક ભારમાંથી લગભગ 90 ટકા ભાર અનૌપચારિક સંભાળમાંથી આવે છે. કારણ કે ડાયાબિટીસ ધરાવતાં લોકો દાયકાઓ સુધી આ રોગ સાથે જીવતાં રહે છે અને તેનો પ્રસાર મૃત્યુદર કરતાં ઘણો વધુ છે. પરિણામે સંભાળ રાખનારાઓ ઘણીવાર અંશતઃ અથવા સંપૂર્ણપણે રોજગાર બજારથી દૂર થઈ જાય છે, જેનાથી દેશની અર્થવ્યવસ્થાને વધુ નુકસાન થાય છે.
 

ભારત પર ભાર વધુ કેમ?

આર્થિક દૃષ્ટિએ, અમેરિકા પર ડાયાબિટીસનો સૌથી વધુ ભાર છે, ત્યારબાદ ભારત અને ચીન આવે છે. ભારત અને ચીનમાં ઊંચા ખર્ચનું મુખ્ય કારણ ડાયાબિટીસથી પીડિત લોકોની વિશાળ સંખ્યા છે, જ્યારે અમેરિકા માટે ઊંચા સારવાર ખર્ચ અને ભૌતિક મૂડીના નુકસાનને જવાબદાર ગણવામાં આવે છે.

અભ્યાસે ધનવાન અને ગરીબ દેશો વચ્ચેનો તફાવત પણ ઉજાગર કર્યો છે. ઊંચી આવક ધરાવતાં દેશોમાં ડાયાબિટીસના કુલ આર્થિક ભારમાંથી 41 ટકા ખર્ચ સારવાર પર થાય છે, જ્યારે નીચી આવક ધરાવતાં દેશોમાં આ આંકડો માત્ર 14 ટકા છે, જે આરોગ્ય સેવાઓ સુધી મર્યાદિત પહોંચ દર્શાવે છે.
 

કેન્સર અને અલ્ઝાઇમર કરતાં પણ ભારે ખર્ચ

સંશોધકોએ નોંધ્યું છે કે ડાયાબિટીસનો આર્થિક પ્રભાવ કેન્સર અને અલ્ઝાઇમર જેવી બીમારીઓ કરતાં પણ વધારે છે. આ કારણે ડાયાબિટીસ દુનિયાની સૌથી ખર્ચાળ દીર્ઘકાલીન બીમારીઓમાંની એક બની ગઈ છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે નિવારણ (Prevention) હજી પણ સૌથી અસરકારક ઉપાય છે. નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સ્વસ્થ આહાર, વજન નિયંત્રણ અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવાથી ડાયાબિટીસ તેમજ તેના કારણે થતા આર્થિક બોજને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.

સાથે જ, વહેલી તકે રોગની ઓળખ, વ્યાપક સ્ક્રીનિંગ, ઝડપી નિદાન અને સમયસર સારવાર અત્યંત જરૂરી છે, જેથી લાંબા ગાળાના ખર્ચ વધારતી જટિલતાઓથી બચી શકાય.

વિશ્વના ચોથા ભાગથી વધુ ડાયાબિટીસ દર્દીઓ ભારતનાં હોવાને કારણે, આ અભ્યાસ એક સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે ડાયાબિટીસ સામેની લડત માત્ર આરોગ્ય સુધારવા માટે નહીં, પરંતુ ભારતનાં આર્થિક ભવિષ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે પણ અનિવાર્ય છે.