સૌરાષ્ટ્રના આર્થિક પાટનગર તરીકે ઓળખાતા રાજકોટના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર હાલ ગંભીર સંકટના વાદળો ઘેરાયા છે. પહેલા ટેરિફ વધારાના કારણે ઉદ્યોગકારો મુશ્કેલીમાં મુકાયા હતા, ત્યાં હવે વૈશ્વિક યુદ્ધની પરિસ્થિતિએ સ્થાનિક ઉદ્યોગોને વધુ મોટો ફટકો આપ્યો છે. ખાસ કરીને પ્લાસ્ટિક ઉદ્યોગ પર તેની સીધી અસર જોવા મળી રહી છે. કાચા માલના ભાવમાં અચાનક થયેલા ભારે વધારા અને ઊર્જા પુરવઠામાં આવેલા અવરોધોને કારણે રાજકોટના હજારો ઉદ્યોગો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયા છે.

રાજકોટમાં અંદાજે 80 ટકા જેટલા ઉદ્યોગો ગેસ આધારિત છે. એટલે કે ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં ગેસ મુખ્ય ઊર્જા સ્ત્રોત તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટ અને સપ્લાયમાં આવેલા અવરોધોને કારણે ગેસ પુરવઠામાં મોટો ઘટાડો થયો છે. માહિતી મુજબ ગેસના વપરાશ પર લગભગ 50 ટકા જેટલો કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ કારણે ઘણા ઉદ્યોગોમાં ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અડધી થઈ ગઈ છે અને ઘણા કારખાનાઓમાં મશીનોના પૈડાં ધીમા પડી ગયા છે.

રાજકોટની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા પ્લાસ્ટિક ઉદ્યોગ પર આ પરિસ્થિતિનો સૌથી વધુ પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ઉદ્યોગકારો જણાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા Russia–Ukraine Warની અસર હવે સ્થાનિક બજારો સુધી પહોંચી ગઈ છે. યુદ્ધના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ છે, જેના કારણે કાચા માલની ઉપલબ્ધતા ઘટી ગઈ છે અને ભાવમાં અચાનક ભારે વધારો થયો છે.
 

રાજકોટના પ્લાસ્ટિક ઉદ્યોગ માટે સૌથી મોટો ઝટકો પ્લાસ્ટિક દાણાના ભાવમાં થયેલા વધારા રૂપે આવ્યો છે. ઉદ્યોગકારોના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા માત્ર દસ દિવસમાં જ પ્લાસ્ટિક દાણાના ભાવમાં લગભગ 80 ટકા જેટલો વધારો નોંધાયો છે. અગાઉ જે દાણાનો ભાવ લગભગ 100 રૂપિયા હતો તે હવે વધીને સીધો 180 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. આટલો મોટો ભાવવધારો થવાથી ઘણા ઉદ્યોગકારો માટે ઉત્પાદન ચાલુ રાખવું મુશ્કેલ બની ગયું છે.

આ અંગે Rajkot Plastic Manufacturing Associationના પ્રમુખ રમેશ ચાવડાએ જણાવ્યું હતું કે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પ્લાસ્ટિક દાણા સપ્લાય કરતી મોટી કંપનીઓએ અચાનક ભાવમાં વધારો કર્યો છે. કાચા માલના ખર્ચમાં થયેલા આટલા મોટા વધારા કારણે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગકારો માટે કારખાનાઓ ચલાવવું મુશ્કેલ બની ગયું છે.

પ્લાસ્ટિક ઉદ્યોગ રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગમાં આવતી અનેક વસ્તુઓનું ઉત્પાદન કરે છે. કિચનવેર, ખાદ્ય પદાર્થોના પેકેજિંગ, કટલરી, ખુરશી સહિત ઘણી ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ પ્લાસ્ટિકમાંથી બનાવવામાં આવે છે. આ તમામ ઉત્પાદનો માટે પ્લાસ્ટિક દાણા મુખ્ય કાચા માલ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. તેથી કાચા માલના ભાવમાં વધારો સીધી અસર ઉત્પાદન ખર્ચ પર કરી રહ્યો છે.

રાજકોટ શહેરમાં નાની અને મોટી મળી અંદાજે 2000થી વધુ પ્લાસ્ટિક મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ કાર્યરત છે. પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં ઘણા યુનિટોમાં ઉત્પાદન લગભગ ઠપ્પ થવાની સ્થિતિ આવી ગઈ છે. ઘણા ઉદ્યોગકારોને પૂરતા પ્રમાણમાં કાચો માલ મળતો નથી, જેના કારણે તેઓ ઓર્ડર મુજબ ઉત્પાદન કરી શકતા નથી.

આ પરિસ્થિતિનો અસર માત્ર ઉદ્યોગકારો સુધી મર્યાદિત નથી. ઉત્પાદન ઘટતા સપ્લાય ચેઇન પણ ખોરવાઈ ગઈ છે. જેના કારણે અન્ય ઉદ્યોગો અને વેપારીઓને પણ સમયસર માલ મળતો નથી. જો આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો તેના કારણે બજારમાં ઉપલબ્ધ પ્લાસ્ટિક ઉત્પાદનોની કિંમતમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા છે.

ઉદ્યોગકારોના જણાવ્યા મુજબ હાલની પરિસ્થિતિ યથાવત રહી તો નજીકના સમયમાં પ્લાસ્ટિકથી બનેલી વિવિધ પ્રોડક્ટ્સના ભાવમાં લગભગ 50 ટકા સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. આ વધારો સીધો ગ્રાહકો પર ભારણરૂપ બની શકે છે.

આ સાથે જ માર્ચ મહિના અંતે આવનારી આર્થિક વર્ષની સમાપ્તિના કારણે ઉદ્યોગોમાં નાણાકીય વ્યવહારો પણ ધીમા પડી ગયા છે. જેના કારણે ઉદ્યોગકારોને નાણાકીય કટોકટીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ઉત્પાદન ઘટતા રોજગારી પર પણ અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

આ રીતે વૈશ્વિક યુદ્ધ, ઊર્જા સંકટ અને કાચા માલના વધતા ભાવના કારણે રાજકોટના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર સંકટ ઊભું થયું છે. હવે આગામી દિવસોમાં પરિસ્થિતિ કેવી રીતે સુધરે છે અને સરકાર તરફથી ઉદ્યોગોને શું રાહત મળે છે તે પર ઉદ્યોગકારોની નજર ટકેલી છે.