પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ઈરાન-અમેરિકા-ઇઝરાયલ તણાવના કારણે વૈશ્વિક વેપાર પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. ખાસ કરીને સમુદ્રી માર્ગે થતો વેપાર સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બન્યો છે. આ પરિસ્થિતિમાં શિપિંગ કંપનીઓ દ્વારા કન્ટેનર દીઠ ‘વૉર રિસ્ક સરચાર્જ’ વસૂલવામાં આવતાં ગુજરાતના નિર્યાતકો માટે મુશ્કેલી ઉભી થઈ છે. અંદાજે 500 કરોડ રૂપિયા સુધીનું નુકસાન થવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી રહી છે.
 

વૉર રિસ્ક સરચાર્જ શું છે?

યુદ્ધ અથવા તણાવગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં જહાજો ચલાવતી વખતે જોખમ વધે છે. આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને શિપિંગ કંપનીઓ વધારાની રકમ વસૂલતી હોય છે જેને ‘વૉર રિસ્ક સરચાર્જ’ કહેવાય છે. હાલની પરિસ્થિતિમાં 20 ફૂટના કન્ટેનર પર આશરે 2000 ડોલર અને 40 ફૂટના કન્ટેનર પર 4000 ડોલર સુધીનો વધારાનો ચાર્જ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
 

ગુજરાતના 12 હજાર કન્ટેનર ફસાયા

માહિતી અનુસાર ગુજરાતના લગભગ 12 હજાર કન્ટેનર હાલમાં ‘વૉર કન્ટિજન્સી રિકવરી’ હેઠળ અટવાયેલા છે. આ કન્ટેનરોમાં મશીનરી, ગાર્મેન્ટ, ખાદ્ય સામગ્રી અને અન્ય નિકાસી વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આ માલ મુખ્યત્વે યુનાઇટેડ અરબ અમીરાત, સાઉદી અરેબિયા, કતાર, કુવૈત અને ઇરાક જેવા દેશોમાં મોકલવામાં આવે છે.
 

અચાનક વધેલા ખર્ચથી વેપારીઓ પર અસર

અગાઉ જે કન્ટેનર 300થી 350 ડોલરમાં દુબઈ પહોંચતું હતું, તે હવે 2000થી 4000 ડોલર સુધી મોંઘું થઈ ગયું છે. આ અચાનક વધારાએ નાના અને મધ્યમ સ્તરના નિર્યાતકો માટે મોટું આર્થિક બોજ ઊભું કર્યું છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં તો બુકિંગ થઈ ગયા બાદ પણ આ સરચાર્જ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે, જે વેપારીઓ માટે વધુ ચિંતાજનક બાબત બની છે.
 

દરિયામાં રહેલા જહાજો પર પણ લાગુ નિયમ

વિશેષ ચિંતાનો વિષય એ છે કે, જે જહાજો યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં જ રવાના થઈ ચૂક્યા હતા, તેમના પર પણ આ વધારાનો ચાર્જ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે, વેપારીઓ પાસે કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી અને તેમને વધારાનો ખર્ચ ચૂકવવો જ પડશે.
 

પોર્ટ બદલાતા વધુ મુશ્કેલી

કેટલાક કિસ્સાઓમાં શિપિંગ કંપનીઓએ ગંતવ્ય પોર્ટ બદલી દીધા છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક જહાજ જે જેબેલ અલી પોર્ટ જવાનું હતું, તે બદલે જેદ્દાહ પોર્ટ પર કન્ટેનર ઉતારી દીધાં. આથી માલની ડિલિવરીમાં વિલંબ થયો છે અને પરિવહન ખર્ચ પણ વધ્યો છે.

કુલ નુકસાનનો અંદાજ

ગુજરાતમાં 6થી 7 જહાજોમાં રહેલા લગભગ 12 હજાર કન્ટેનરોને કારણે નિર્યાતકોને રૂ. 250 કરોડથી રૂ. 500 કરોડ સુધીનું નુકસાન થવાની શક્યતા છે. જો આ રકમ નિર્યાતકો ચૂકવી ન શકે તો તેનો ભાર ફ્રેઈટ કંપનીઓ અને કસ્ટમ હાઉસ એજન્ટો પર આવશે.
 

શિપિંગ કંપનીઓનું વલણ

હાલની પરિસ્થિતિમાં શિપિંગ કંપનીઓ કોઈપણ પ્રકારનું જોખમ લેવા તૈયાર નથી. સુરક્ષા અને વીમા ખર્ચ વધતાં તેઓ વધારાનો ખર્ચ સીધો ગ્રાહકો પર નાખી રહ્યા છે. આથી સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન પ્રભાવિત થઈ રહી છે.

મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના પ્રભાવથી ગુજરાતના નિકાસ વેપાર પર ગંભીર અસર પડી રહી છે. વધતા ખર્ચ, વિલંબ અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે વેપારીઓ માટે વ્યવસાય ચલાવવો મુશ્કેલ બની ગયો છે. જો પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો નિકાસ ક્ષેત્રને વધુ મોટા આર્થિક ઝટકા સહન કરવા પડી શકે છે. સરકાર અને સંબંધિત એજન્સીઓએ તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરીને વેપારીઓને રાહત આપવાની જરૂર છે.