ભારતીય ચલણ બજારમાં છેલ્લા એક-દોઢ મહિનાથી સતત નબળાઈનો દબાણ જોવા મળ્યું છે. તાજેતરમાં જ રૂપિયાની વેલ્યુ યુએસ ડોલર સામે લગભગ ૨.૫ ટકા ઘટી છે. આના કારણે બેંકિંગ અને અર્થશાસ્ત્રના વર્તુળોમાં ચર્ચા વધી રહી છે કે કેન્દ્રિય બેંક આરબીઆઈ ત્વરિત અને કડક પગલાં ભરી શકે છે. એશિયન કરન્સી બજારોમાં તેજી હોવા છતાં ભારતીય રૂપિયામાં સતત એકતરફી ઘટાડો જોવા મળતો રહ્યો છે, જે માર્કેટમાં અસંતુલનની નોંધ કરે છે.

અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે આ નબળાઈ પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. મુખ્યરૂપે ડોલર પ્રવાહમાં અસંતુલન, યુએસ અને ભારત વચ્ચે વેપાર સોદાના અભાવ, તેમજ વિદેશી રોકાણકારોની સાવચેતી રૂપિયાની કિંમતને નબળું બનાવી રહી છે. આયાતકારો અગાઉથી પોતાની પોઝીશન હેજ કરી રહ્યા છે, જ્યારે રોકાણકારો ભારતીય શેરબજારમાં સાવચેતીભર્યું વલણ ધરાવે છે. આ બધું રૂપિયાની સતત ઘટાડા-વધારા ગતિમાં દબાણ સર્જે છે.

એશિયન ચલણના દૈનિક વધઘટના અસરથી ભારતીય રૂપિયો ઓછો પ્રભાવિત થતો રહ્યો છે, પરંતુ ફ્લોટેશન સિસ્ટમના વર્ચસ્વથી રૂપિયાની ઘટવાની ગતિ વધતી રહી છે. હાલમાં, રૂપીયાની એકતરફી નબળાઈ અને બજારમાં સટ્ટાબાજીની શક્યતા વધતી જોવા મળી રહી છે. છેલ્લા એક મહિનામાં થાઇ બહાતમાં લગભગ ૩ ટકા, ચાઇનીઝ યુઆન, મલેશિયન રિંગિટ અને સિંગાપોર ડોલરમાં ઓછામાં ઓછો 1 ટકા વધારો નોંધાયો છે, જ્યારે ભારતીય ચલણમાં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

આ રકમોના પરિણામે સરકાર, આરબીઆઈ, આયાતકારો અને નિકાસકારો તેમજ અર્થશાસ્ત્રીઓની ચિંતા વધી રહી છે. એકતરફ મજબૂત અર્થતંત્ર હોવા, મોંઘવારી ઘટાડવાની કોશિશો અને વ્યાજદરના સકારાત્મક આંકડા હોવા છતાં રૂપિયાની નબળાઈ સટ્ટાબાજીની શક્યતાઓ પર શંકા ઊભી કરે છે. આરબીઆઈ અગાઉ પણ આવા શોર્ટ પોઝિશનિંગ અને સટ્ટાબાજીની પરિસ્થિતિ સામે કાર્યવાહી કરી ચુક્યું છે.

ગત મહિને બજારમાં વ્યૂહરચના તોડવા માટે આરબીઆઈએ સ્પોટ અને નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ માર્કેટમાં પગલાં ભર્યા હતા. ઓક્ટોબર અને ફેબ્રુઆરીમાં પણ આ જ પ્રકારની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી, જેમાં કેન્દ્રિય બેંકે મોટા પાયે હસ્તક્ષેપ કરીને ચલણના ઘટાડાને રોકી દઈને માર્કેટમાં બે તરફી ટ્રેડિંગ પુનઃપ્રારંભ કરાવ્યું હતું.

હાલની પરિસ્થિતિમાં રૂપિયો સતત ઘટી રહ્યો છે અને બેંકિંગ વર્તુળોમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે કે આરબીઆઈ ફરીથી કડક પગલાં લઈ શકે છે. જાહેર ક્ષેત્રની બેંકના સૂત્રો જણાવે છે કે બજારમાં આગામી સમયમાં વધુ ઘટાડાની અપેક્ષા છે, જેના પગલે આરબીઆઈ દ્વારા ભારે હસ્તક્ષેપની શક્યતા વધી ગઈ છે.

આ વર્ષે રૂપિયાની નબળાઈ એશિયન બજારોના વલણથી વિપરીત રહી છે. એશિયન ચલણોમાં કેટલીક એવી તેજી જોવા મળી છે, જે ભારતીય ચલણના ઘટાડા સાથે વિપરીત ગતિ ધરાવે છે. આ અસંતુલનનું કારણ મુખ્યત્વે સ્થાનિક માર્કેટમાં સટ્ટાબાજી અને રોકાણકારોની સ્પષ્ટ નીતિ ન હોવાને કારણે હોવાની આશંકા છે.

વિશેષજ્ઞો માને છે કે ભારતીય અર્થતંત્ર મજબૂત હોવા છતાં સટ્ટાબાજી અને ખોટી પોઝિશનિંગ રૂપિયાની વેલ્યુને નિયંત્રિત કરવા માટે હસ્તક્ષેપ જરૂરી બનાવી રહી છે. બજારમાં આવનાર સમયમાં વધુ ચંચળતા દેખાશે એવી શક્યતાઓ ઊભી છે. આરબીઆઈની કાર્યવાહી બાદ રૂપીયાની સ્થિરતા અને હેજિંગ પદ્ધતિઓ પર વધુ ભાર મૂકવો પડે તેવું અનુમાન છે.

બજારમાં હાલના દબાણથી એશિયન ચલણ અને સ્થાનિક બજાર બંનેને અસર પડી રહી છે. રૂપિયાની નબળાઈને લીધે આયાતકારો વધુ ખર્ચાળ બની રહ્યા છે, જ્યારે નિકાસકારો માટે વિદેશી બજારમાં સ્પર્ધાત્મક કિંમત જાળવી રાખવી મુશ્કેલ બની રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં આરબીઆઈની ત્વરિત હસ્તક્ષેપની શક્યતા વધુ હોવાનું કહેવામાં આવે છે.

કુલ મળીને, રૂપિયાની નબળાઈ, એશિયન ચલણના વલણથી વિપરીત ચાલ, અને બજારમાં સટ્ટાબાજીની આશંકા કેન્દ્રીય બેંકની કડક કાર્યવાહીનું કારણ બની રહી છે. આગામી દિવસોમાં ભારતીય ચલણ બજારમાં ઉચ્ચ ચિંતાની સાથે ચંચળતા રહેવાની શક્યતા છે, અને આરબીઆઈ તાત્કાલિક પગલાં લેવા માટે તૈયાર છે.