ગુજરાતમાં માર્ચ મહિનાની શરૂઆત સાથે જ અસામાન્ય ગરમીનો પ્રકોપ જોવા મળી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે વસંત ઋતુમાં હવામાન થોડું સહનશીલ રહેતું હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે માર્ચ મહિનામાં જ ચૈત્ર-વૈશાખ જેવી તીવ્ર ગરમીનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે. રાજ્યના અનેક શહેરોમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં 4થી 6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધુ નોંધાઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને રાજકોટમાં દેશનું સૌથી ઊંચું તાપમાન નોંધાતા સમગ્ર રાજ્યમાં ગરમી અંગે ચિંતા વધી છે.

હવામાન વિભાગના આંકડાઓ મુજબ રાજકોટમાં ગઈકાલે મહત્તમ તાપમાન 41.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સમગ્ર દેશમાં સૌથી વધુ હતું. આજે તાપમાનમાં વધુ વધારો થઈ 42 ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે. માર્ચ મહિનામાં આટલું ઊંચું તાપમાન નોંધાવું અસામાન્ય ગણાય છે. રાજકોટ ઉપરાંત અમદાવાદ, જામનગર, મોરબી અને અન્ય શહેરોમાં પણ તાપમાનમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.

રાજ્યના મોટા શહેરોમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં ઘણી હદ સુધી વધી ગયું છે. હવામાન વિભાગ મુજબ માર્ચ મહિનામાં રાજકોટનું સરેરાશ મહત્તમ તાપમાન સામાન્ય રીતે લગભગ 36 ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહે છે, પરંતુ હાલમાં તે 42 ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે. એટલે કે સામાન્ય કરતાં લગભગ 6 ડિગ્રી વધુ ગરમી અનુભવાઈ રહી છે. અમદાવાદમાં પણ માર્ચનું સરેરાશ તાપમાન લગભગ 35.6 ડિગ્રી રહે છે, જ્યારે હાલમાં તે 41.4 ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે.

સુરતમાં પણ ગરમીનો પ્રભાવ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે માર્ચ મહિનામાં સુરતનું તાપમાન લગભગ 36.6 ડિગ્રી રહે છે, પરંતુ હાલમાં તે 40.2 ડિગ્રી સુધી નોંધાયું છે. વડોદરામાં પણ પરિસ્થિતિ કંઈ અલગ નથી. ત્યાં માર્ચ મહિનામાં સામાન્ય તાપમાન 35 ડિગ્રી આસપાસ રહે છે, જ્યારે હાલમાં તે 41 ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે. આમ રાજ્યના મુખ્ય શહેરોમાં સામાન્ય કરતાં ઘણી વધારે ગરમી અનુભવાઈ રહી છે.
 

હવામાન વિભાગે આગામી દિવસોમાં પણ ગરમીનો પ્રભાવ યથાવત રહેવાની આગાહી કરી છે. આગામી દિવસોમાં રાજ્યમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં 4થી 6 ડિગ્રી વધુ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને રાજકોટ, જામનગર, મોરબી, કચ્છ અને સુરેન્દ્રનગર સહિતના વિસ્તારોમાં હીટવેવની સ્થિતિ રહેવાની સંભાવના છે.

આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને હવામાન વિભાગે કેટલાક જિલ્લાઓ માટે એલર્ટ પણ જાહેર કર્યા છે. રાજકોટ, મોરબી, જામનગર, કચ્છ અને પાટણ સહિતના વિસ્તારોમાં સિવિયર હીટવેવ માટે ઓરેન્જ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે મહેસાણા, સાબરકાંઠા, ગાંધીનગર, સુરત, જુનાગઢ, અમરેલી, ભાવનગર, ગીર સોમનાથ અને બોટાદ સહિતના વિસ્તારોમાં યલો એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

આવતીકાલે પણ અનેક વિસ્તારોમાં ગરમીનો પ્રભાવ યથાવત રહેવાની સંભાવના છે. હવામાન વિભાગ મુજબ 12 માર્ચે રાજકોટ, મોરબી, અમરેલી, કચ્છ અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં હીટવેવની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત કેટલાક વિસ્તારોમાં તીવ્ર ગરમીને કારણે લોકોને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

ગરમીના વધતા પ્રકોપને કારણે રાજ્યના લોકો માટે દૈનિક જીવન પણ મુશ્કેલ બનતું જઈ રહ્યું છે. બપોરના સમયે રસ્તાઓ પર લોકોની અવરજવર ઘટી ગઈ છે અને ઘણા લોકો બહાર નીકળવાનું ટાળી રહ્યા છે. ગરમીના કારણે સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનો ભય પણ વધી રહ્યો છે, ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને બાળકો માટે આ પરિસ્થિતિ વધુ જોખમી બની શકે છે.

વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે વધતા શહેરીકરણ અને પર્યાવરણમાં થતા બદલાવ પણ ગરમી વધવાના મહત્વના કારણો બની રહ્યા છે. શહેરોમાં વધતા સિમેન્ટ-કોંક્રિટના બાંધકામો, વૃક્ષોની અછત અને પાણીના સ્ત્રોતોમાં ઘટાડો પણ તાપમાન વધવામાં યોગદાન આપી રહ્યા છે. ઘણા શહેરોમાં વિકાસના નામે મોટા બાંધકામો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ વૃક્ષારોપણ અને જળસંગ્રહ જેવા પર્યાવરણલક્ષી પગલાંઓ પર પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવતું નથી.

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ગ્રીનહાઉસ ગેસના વધતા ઉત્સર્જન અને ક્લાઈમેટ ચેન્જના કારણે આગામી વર્ષોમાં ગરમીનો પ્રભાવ વધુ વધવાની શક્યતા છે. જો પર્યાવરણનું સંરક્ષણ અને હરિયાળી વધારવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો આવનારા સમયમાં ઉનાળો વધુ કઠોર અને અસહ્ય બની શકે છે.

આ સ્થિતિમાં હવામાન વિભાગે લોકોને સાવચેત રહેવા અને ગરમીથી બચવા માટે જરૂરી તકેદારી રાખવાની સલાહ આપી છે. ખાસ કરીને બપોરના સમયે સીધી ધૂપમાં બહાર ન નીકળવું, પૂરતું પાણી પીવું અને શરીરને ઠંડુ રાખવા માટે જરૂરી પગલાં લેવા સૂચન કરવામાં આવ્યું છે.