વર્ષ 2025 ભારતીય મૂડીબજાર માટે અનેક રીતે ઐતિહાસિક સાબિત થયું છે. એક તરફ ઈનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ્સ (IPO) દ્વારા રેકોર્ડ સ્તરે મૂડી ઊભી થઈ છે, ત્યારે બીજી તરફ રાઈટ્સ ઈશ્યુ મારફત નાણાં ઉઘરાવવાની પ્રવૃત્તિએ પણ 28 વર્ષની ટોચ હાંસલ કરી છે. બજારમાં વધતી વોલેટિલિટી અને ક્યુઆઈપી (Qualified Institutional Placement) પ્રત્યે ઘટતું આકર્ષણ વચ્ચે, કંપનીઓએ રાઈટ્સ ઈશ્યુને વધુ સલામત અને અસરકારક વિકલ્પ તરીકે પસંદ કર્યો હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે.

ઉપલબ્ધ આંકડાઓ અનુસાર, વર્ષ 2025માં કુલ 42 કંપનીઓએ રાઈટ્સ ઈશ્યુ દ્વારા રૂ. 43,906 કરોડ એકત્રિત કર્યા છે. આ આંકડો વર્ષ 1997 બાદનો સૌથી ઊંચો માનવામાં આવી રહ્યો છે. તેની સરખામણીમાં 2024માં માત્ર 19 કંપનીઓએ રાઈટ્સ ઈશ્યુ બહાર પાડી હતી, જેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે એક જ વર્ષમાં રાઈટ્સ ઈશ્યુ પ્રત્યે કંપનીઓનો ઝુકાવ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે.
 

ક્યુઆઈપીમાં મોટો ઘટાડો, રાઈટ્સ ઈશ્યુ બન્યો પસંદગીનો વિકલ્પ

વર્ષ 2025 દરમિયાન શેરબજારમાં ખાસ કરીને સ્મોલકેપ અને મિડકેપ શેરોમાં ભારે વોલેટિલિટી જોવા મળી છે. બજારમાં વારંવાર આવેલા કરેકશનને કારણે સંસ્થાકીય રોકાણકારોને આકર્ષવું મુશ્કેલ બન્યું છે. આ જ કારણોસર ક્વોલિફાઇડ ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ પ્લેસમેન્ટ (QIP) મારફત મૂડી ઊભી કરવાની પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.

આંકડાઓ મુજબ, 2024માં 95 ક્યુઆઈપીસ મારફત કંપનીઓએ રૂ. 1,36,060 કરોડ ઊભા કર્યા હતા, જ્યારે 2025માં માત્ર 35 કંપનીઓએ ક્યુઆઈપી દ્વારા રૂ. 72,290 કરોડ જ એકત્રિત કર્યા છે. બજારની અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિ અને ઊંચી વોલેટિલિટી આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ હોવાનું બજાર નિષ્ણાતો માને છે.
 

સેબીના સુધારેલા નિયમોથી રાઈટ્સ ઈશ્યુને મળ્યો વેગ

રાઈટ્સ ઈશ્યુમાં આવેલા આ ઉછાળાનું એક મહત્વનું કારણ સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) દ્વારા કરવામાં આવેલા નિયમોમાંના સુધારા છે. સેબીએ રાઈટ્સ ઈશ્યુ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ, ઝડપી અને ખર્ચ અસરકારક બનાવી છે, જેના કારણે કંપનીઓ માટે આ માર્ગ વધુ આકર્ષક બન્યો છે.

સુધારેલા ધોરણ મુજબ, રાઈટ્સ ઈશ્યુને મંજૂરી મળ્યા બાદ 23 કામકાજના દિવસની અંદર આખી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત કંપનીઓને હવે લેટર ઓફ ઓફરનો મુસદો રજૂ કરવાની ફરજ નથી અને રાઈટ્સ ઈશ્યુ માટે મર્ચન્ટ બેન્કરની નિમણૂંકમાંથી પણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ તમામ પગલાંઓએ રાઈટ્સ ઈશ્યુને સમય અને ખર્ચની દ્રષ્ટિએ વધુ લાભદાયી બનાવી દીધો છે.
 

રાઈટ્સ ઈશ્યુ શું છે અને કંપનીઓને શું ફાયદો?

રાઈટ્સ ઈશ્યુ મારફત કંપનીઓ પોતાના હાલના શેરધારકોને નિર્ધારિત કિંમતે નવા ઇક્વિટી શેર ઓફર કરે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા કંપનીઓ બહારના રોકાણકારો પર નિર્ભર થયા વિના મૂડી ઊભી કરી શકે છે. સાથે સાથે હાલના શેરધારકોને પણ ડિસ્કાઉન્ટેડ કિંમતે વધુ શેર ખરીદવાનો મોકો મળે છે, જે તેમને કંપનીમાં પોતાની હિસ્સેદારી જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ બને છે.

બજારની અનિશ્ચિત સ્થિતિમાં, જ્યાં નવા રોકાણકારો આકર્ષવા મુશ્કેલ બની જાય છે, ત્યાં રાઈટ્સ ઈશ્યુ કંપનીઓ માટે એક વિશ્વસનીય વિકલ્પ સાબિત થાય છે. ખાસ કરીને દેવું ઘટાડવા, બેલેન્સ શીટ મજબૂત કરવા અથવા વિસ્તરણ યોજનાઓ માટે રાઈટ્સ ઈશ્યુ અસરકારક સાધન બની રહ્યો છે.
 

બજાર માટે શું સંકેત આપે છે આ ટ્રેન્ડ?

નિષ્ણાતોના મતે, 2025માં રાઈટ્સ ઈશ્યુનો વધતો ઉપયોગ એ વાતનો સંકેત આપે છે કે કંપનીઓ વધુ સંયમિત અને સુરક્ષિત ફંડ રેઇઝિંગ વિકલ્પો તરફ વળી રહી છે. બજારમાં રહેલી વોલેટિલિટી અને વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, રાઈટ્સ ઈશ્યુએ કંપનીઓને સ્થિરતા પૂરી પાડી છે.

આગામી સમયમાં પણ જો બજારમાં આવી જ અસ્થિરતા યથાવત્ રહેશે, તો રાઈટ્સ ઈશ્યુનું મહત્વ વધુ વધવાની શક્યતા નકારવામાં આવી રહી નથી. વર્ષ 2025એ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે રાઈટ્સ ઈશ્યુ ફરી એક વખત ભારતીય મૂડીબજારના કેન્દ્રસ્થાને આવી ગયું છે.