નવી દિલ્હી,

160થી વધુ હથિયારો લોન્ચર્સ સાથે સજ્જ

અમેરિકા સ્થિત સંસ્થા FASના અંદાજ મુજબ, ભારત પાસે 190 પરમાણુ હથિયારો છે, જેમાંથી 160 થી વધુ હથિયારો લોન્ચર્સ સાથે સજ્જ કરવામાં આવ્યા છે. બાકીના હથિયારો આગામી મિસાઇલો માટે રાખવામાં આવ્યા છે. ભારત આ હથિયારોના સંદર્ભમાં 'નો-ફર્સ્ટ-યુઝ' નીતિનું પાલન કરે છે.

ફેડરેશન ઓફ અમેરિકન સાયન્ટિસ્ટ્સ (FAS) એ તાજેતરમાં ભારતના પરમાણુ શસ્ત્રો અંગેનું તેનું નવીનતમ અનુમાન જાહેર કર્યું છે. અહેવાલ મુજબ, ભારત પાસે અંદાજે 190 તૈયાર પરમાણુ શસ્ત્રો છે. તેમાંથી 160થી વધુ શસ્ત્રો એવી ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ સાથે જોડાયેલા છે જે હાલમાં એક્ટિવ છે.

FAS જેવી સંસ્થાઓના અંદાજો ઘણીવાર વૈશ્વિક ચર્ચાનો વિષય બને છે કારણ કે પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા દેશો તેમના શસ્ત્રભંડારના ચોક્કસ આંકડા જાહેર કરતા નથી. ભારત પણ આ પદ્ધતિ અનુસરે છે. તે ઓફિશિયલ રીતે પોતાના આંકડાઓની પુષ્ટિ કરતું નથી.

અહેવાલમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભારતે હાલમાં તૈયાર હોય તેવા લોન્ચર્સની સંખ્યા કરતાં વધુ સંખ્યામાં શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન કર્યું છે. શસ્ત્રોનો કુલ જથ્થો આશરે 190 છે, જ્યારે લોન્ચર્સ સાથે સંકળાયેલા શસ્ત્રોની સંખ્યા લગભગ 160 છે. બાકીના વધારાના શસ્ત્રો એવા મિસાઇલો માટે છે જે હાલમાં ઉત્પાદન અથવા વિકાસના તબક્કામાં છે.

આમાં અગ્નિ-પી અને લાંબા અંતરની કે-4 (K-4) જેવી મિસાઇલોનો સમાવેશ થાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ કોઈ અસ્તવ્યસ્ત સ્થિતિનું લક્ષણ નથી, પરંતુ પરમાણુ વ્યૂહરચનાની એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન ઘણીવાર ડિલિવરી સિસ્ટમ્સના સમાવેશ અગાઉ જ શરૂ કરી દેવામાં આવે છે, જેથી નવી સિસ્ટમ્સ તૈયાર થતાંની સાથે જ શસ્ત્રો તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ થઈ શકે.

ASના અંદાજો મુજબ, ભવિષ્યની મિસાઇલો માટે વધારાના વોરહેડ્સનો સંગ્રહ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જ્યારે નવી ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ સેવામાં આવે ત્યારે ઉપયોગ માટે તૈયાર વોરહેડ્સ ઉપલબ્ધ હોવાથી અવરોધક ક્ષમતાઓને ઝડપથી મજબૂત બનાવી શકાય છે. પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવતા અનેક દેશોમાં આ પ્રથા જોવા મળે છે.

યુદ્ધના સમય દરમિયાન અથવા તણાવના સમયગાળા દરમિયાન, લોન્ચર્સને શસ્ત્રો સાથે મેચ કરવાનું સરળ બને છે. ભારતની પરમાણુ નીતિ વિશ્વસનીય લઘુત્તમ નિવારક ક્ષમતા પર ભાર મૂકે છે. વધારાના શસ્ત્રો સમય જતાં આ ક્ષમતાને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે અને જો જરૂર પડે તો તેના વિસ્તરણને મંજૂરી આપે છે.