ભારતમાં રોજિંદા જીવનમાં તેલ વિના ભોજનની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. શાકભાજી, દાળ, નાસ્તા કે તળેલા ખોરાક—લગભગ દરેક વાનગીમાં તેલનો ઉપયોગ અનિવાર્ય બની ગયો છે. પરંતુ જે તેલને આપણે સ્વાસ્થ્ય માટે “સુવિધાજનક” અને “હલકું” માનીને વાપરીએ છીએ, તે જ તેલ આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે—આ દાવો તાજેતરમાં ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે.

કેરળ આયુર્વેદિક યુનિવર્સિટી ઓફ રિસર્ચ સેન્ટરના અહેવાલ મુજબ, રિફાઇન્ડ તેલનો અતિશય અને લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ દર વર્ષે અંદાજે 20 લાખથી વધુ લોકોના મૃત્યુનું કારણ બની રહ્યો છે. આ આંકડો ભયજનક છે અને ભારતીય રસોઈની આદતો પર ફરી વિચાર કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
 

રિફાઇન્ડ તેલ શું છે અને તે કેમ વપરાય છે?

રિફાઇન્ડ તેલ તેલનો એવો પ્રકાર છે જે વિવિધ ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં તેલમાંથી કુદરતી ગંધ, સ્વાદ અને રંગ દૂર કરી તેને લાંબા સમય સુધી સાચવી શકાય એવું બનાવવામાં આવે છે. બજારમાં ઉપલબ્ધ મોટાભાગનું સનફ્લાવર, સોયાબીન, પામ અને કેનોલા તેલ રિફાઇન્ડ સ્વરૂપમાં જ મળે છે.

લોકો રિફાઇન્ડ તેલને પસંદ કરે છે કારણ કે તે દેખાવમાં સાફ, હળવું અને ગંધહીન હોય છે. પરંતુ આ “સાફપણું” જ તેના સૌથી મોટા જોખમનું મૂળ છે.
 

રિફાઇન્ડ તેલ બનાવવાની પ્રક્રિયા

રિફાઇન્ડ તેલ બનાવવા માટે તેલબીજમાંથી તેલ કાઢ્યા બાદ અનેક રસાયણિક પ્રક્રિયાઓ કરવામાં આવે છે. તેમાં પાણી, મીઠું, કોસ્ટિક સોડા, સલ્ફર, પોટેશિયમ, વિવિધ એસિડ્સ અને અન્ય રસાયણોનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રક્રિયાનો ઉદ્દેશ માત્ર એક જ હોય છે—તેલને સંપૂર્ણ રીતે સ્વાદહીન, ગંધહીન અને રંગહીન બનાવવો.

આ પ્રક્રિયા દરમિયાન તેલમાંથી ઘણા કુદરતી પોષક તત્વો, એન્ટીઑક્સિડન્ટ્સ અને લાભદાયક ફેટી એસિડ્સ નષ્ટ થઈ જાય છે. પરિણામે તેલ દેખાવમાં તો આકર્ષક બને છે, પરંતુ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની જાય છે.
 

સ્વાસ્થ્ય પર પડતા ગંભીર અસરો

અહેવાલો અને આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણ મુજબ, રિફાઇન્ડ તેલના લાંબા ગાળાના ઉપયોગથી શરીરમાં અનેક ગંભીર સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. તેમાં ડીએનએને નુકસાન, આરએનએ વિનાશ, હાર્ટ એટેક, હાર્ટ બ્લોકેજ, મગજને નુકસાન અને લકવો જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે.

આ ઉપરાંત ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ, નપુંસકતા, વંધ્યત્વ, કેન્સર, કિડની અને લીવર ડેમેજ જેવી બીમારીઓ સાથે પણ રિફાઇન્ડ તેલને જોડવામાં આવે છે. હાડકાં નબળા પડવા, સાંધાનો દુખાવો, કમરદર્દ, ચામડીના રોગો, નબળી દૃષ્ટિ અને પાચન સંબંધિત તકલીફો પણ તેની સંભવિત અસરોમાં ગણાય છે.
 

કેમ વધતો જાય છે ખતરો?

આજની ઝડપી જીવનશૈલી, ફાસ્ટ ફૂડ, તળેલા નાસ્તા અને રેડી-ટુ-ઈટ ખોરાકના વધતા ઉપયોગને કારણે રિફાઇન્ડ તેલનું સેવન ઘણી ગણી વધ્યું છે. ઘણા લોકો દૈનિક રસોઈમાં પણ એક જ પ્રકારના રિફાઇન્ડ તેલનો વધુ પ્રમાણમાં ઉપયોગ કરે છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
 

શું છે વિકલ્પ?

આયુર્વેદ અને પરંપરાગત ભારતીય રસોઈ પદ્ધતિ અનુસાર, કોલ્ડ-પ્રેસ્ડ તેલ, કાચી ઘાણીનું તેલ, તલનું તેલ, નાળિયેર તેલ અથવા સરસવનું તેલ મર્યાદિત પ્રમાણમાં વધુ યોગ્ય ગણાય છે. આ તેલોમાં કુદરતી પોષક તત્વો વધુ પ્રમાણમાં રહે છે.
 

જાગૃતિ જરૂરી

આ લેખનો હેતુ ડર ફેલાવવાનો નથી, પરંતુ લોકોને તેમના રોજિંદા આહાર અને તેલના ઉપયોગ અંગે જાગૃત કરવાનો છે. સ્વાસ્થ્ય માટે સંતુલિત આહાર, યોગ્ય તેલ અને મર્યાદિત પ્રમાણમાં ઉપયોગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
 

અસ્વીકરણ

આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર શૈક્ષણિક અને સામાન્ય જાગૃતિ માટે છે. તે કોઈપણ પ્રકારની તબીબી સલાહ, નિદાન અથવા સારવારનો વિકલ્પ નથી. વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલા ડૉક્ટર અથવા પ્રમાણિત નિષ્ણાતની સલાહ લેવી આવશ્યક છે.