ભારતમાં હાઈવે પર મુસાફરી કરનાર લાખો વાહનચાલકો માટે ટોલ ચૂકવણીનો અનુભવ હવે સંપૂર્ણ રીતે બદલાવાનો છે. કેન્દ્ર સરકાર ટોલ પ્લાઝા પર થતી ભીડ, સમયનો બગાડ અને ઈંધણની બરબાદી અટકાવવા માટે AI આધારિત સેટેલાઇટ ટોલ કલેક્શન સિસ્ટમ લાવવાની તૈયારીમાં છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નિતિન ગડકરીએ રાજ્યસભામાં માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે આ નવી સિસ્ટમ 2026ના અંત સુધીમાં અમલમાં આવી જશે.

આ સિસ્ટમ લાગુ થયા બાદ વાહનચાલકોને ટોલ બૂથ પર ઊભા રહેવાની જરૂર નહીં પડે અને 80 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે પણ વાહન પસાર કરી શકાશે.
 

AI ટોલ સિસ્ટમ શા માટે લાવવામાં આવી રહી છે?

હાલમાં ફાસ્ટટેગ હોવા છતાં અનેક ટોલનાકા પર લાંબી લાઈનો જોવા મળે છે. ખાસ કરીને વીકએન્ડ અને તહેવારો દરમિયાન વાહનચાલકોને ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે. સરકારનું માનવું છે કે AI આધારિત ટોલ સિસ્ટમથી:

• ટોલ પ્લાઝા પર ભીડ ઘટશે
• સમય અને ઈંધણ બંનેની બચત થશે
• ટોલ વસૂલાત વધુ પારદર્શક બનશે
• સરકારની આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે

નિતિન ગડકરીના જણાવ્યા મુજબ, આ સિસ્ટમથી દર વર્ષે લગભગ 1500 કરોડ રૂપિયાનું ઈંધણ બચશે અને સરકારી રેવન્યુમાં આશરે 6000 કરોડ રૂપિયાનો વધારો થશે.
 

AI ટોલ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરશે?

AI આધારિત ટોલ સિસ્ટમને મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો ટોલિંગ સિસ્ટમ કહેવામાં આવે છે. આમાં પરંપરાગત ટોલ બૂથની જરૂર જ નથી.

રસ્તા પર ખાસ લોખંડના માળખાં બનાવવામાં આવશે, જેને ગેન્ટ્રી (Gantry) કહેવામાં આવે છે. આ ગેન્ટ્રી પર:

• હાઈ-રિઝોલ્યુશન કેમેરા
• આધુનિક સેન્સર
• AI વિઝન ટેકનોલોજી

લગાવવામાં આવશે. જ્યારે વાહન ગેન્ટ્રીની નીચેમાંથી પસાર થશે, ત્યારે કેમેરા તેની નંબર પ્લેટ સ્કેન કરશે, AI સિસ્ટમ તેને ઓળખશે અને વાહન કેટલું અંતર કાપે છે તેના આધારે આપમેળે ટોલ વસૂલ થશે. એન્ટ્રી અને એક્ઝિટ બન્ને જગ્યાએ સિસ્ટમ કાર્ય કરશે.
 

AI ટોલ સિસ્ટમ ફાસ્ટટેગથી કેવી રીતે અલગ છે?

ફાસ્ટટેગ સિસ્ટમમાં વાહનના કાચ પર લગાવેલી RFID સ્ટિકર દ્વારા ટોલ વસૂલાય છે. કારને ટોલ ગેટ પાસે થોડું ધીમું કરવું કે ક્યારેક ઊભી પણ રાખવી પડે છે.

AI ટોલ સિસ્ટમમાં:

• કોઈ સ્ટિકર કે ટેગની જરૂર નથી
• ફક્ત વાહનની નંબર પ્લેટ જ પૂરતી છે
• વાહન ઝડપમાં પસાર થઈ શકે છે
• ટોલ બૂથ કે ગેટની જરૂર રહેતી નથી

આ રીતે AI સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે કોન્ટેક્ટલેસ અને સ્ટોપ-ફ્રી રહેશે.
 

GPS આધારિત ટોલ સિસ્ટમથી કેટલું અલગ?

GPS આધારિત ટોલ સિસ્ટમમાં વાહનમાં ખાસ OBU (On Board Unit) ડિવાઇસ લગાવવી પડે છે, જે સેટેલાઇટ દ્વારા વાહનનું ટ્રેકિંગ કરે છે. વાહન જેટલું અંતર કાપે, એટલો ટોલ ચાર્જ થાય છે.

AI સિસ્ટમમાં:

• વાહનમાં કોઈ વધારાની ડિવાઇસ જરૂરી નથી
• કેમેરા દ્વારા નંબર પ્લેટ ઓળખીને ટોલ વસૂલાય છે
• GPS ન હોય તેવી કાર માટે પણ સિસ્ટમ કાર્યક્ષમ રહેશે

સરકાર બંને સિસ્ટમનો સંયુક્ત ઉપયોગ કરી શકે છે, જેથી કોઈ વાહન ટોલ ચૂકવણીથી બચી ન જાય.
 

ફાસ્ટટેગનું શું થશે?

હાલ સરકાર દ્વારા ફાસ્ટટેગ બંધ કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. જોકે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભવિષ્યમાં ફાસ્ટટેગની જગ્યાએ સેટેલાઇટ અને AI આધારિત સિસ્ટમ ધીમે-ધીમે સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવી શકે છે.

ફાસ્ટટેગમાં બેલેન્સ ન હોય તો વાહન બ્લેકલિસ્ટ થઈ જાય છે અને કેશ પેમેન્ટ કરવું પડે છે. નવી AI સિસ્ટમમાં આ પ્રકારની સમસ્યાઓ ઓછી થશે.
 

વાહનચાલકોને શું ફાયદો થશે?

AI આધારિત ટોલ સિસ્ટમથી વાહનચાલકોને મળશે:

• ટોલ પર ઊભા રહેવાની ઝંઝટથી મુક્તિ
• ઈંધણ અને સમયની બચત
• સ્મૂથ અને ઝડપી મુસાફરીનો અનુભવ
• પારદર્શક અને અંતર આધારિત ચાર્જિંગ
   

ભવિષ્યની ટોલ વ્યવસ્થા

AI અને સેટેલાઇટ આધારિત ટોલિંગ ભારતના રોડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં એક મોટું પરિવર્તન લાવશે. આ ટેકનોલોજી માત્ર મુસાફરી સરળ બનાવશે એટલું જ નહીં, પરંતુ ડિજિટલ ઈન્ડિયાના દિશામાં પણ એક મજબૂત પગલું સાબિત થશે.