ભારતમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (Ethanol Blending) એ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઊર્જા સુરક્ષા, પર્યાવરણ અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં મોટાં પરિવર્તનો લાવ્યા છે. સંસદના શિયાળા સત્ર દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે E20 ઈંધણ – એટલે કે પેટ્રોલમાં 20% ઇથેનોલના મિશ્રણ – નો નવા અને જૂના બંને પ્રકારના વાહનો પર કોઈ નકારાત્મક પ્રભાવ જોવા મળ્યો નથી. સરકારના દાવા મુજબ, દેશે આ પ્રોગ્રામ દ્વારા માત્ર પર્યાવરણ પરનો ભરોસો નહીં પરંતુ વિદેશી ચલણમાં પણ લાખો કરોડોની બચત કરી છે.

E20 વાહનોમાં કોઈ સમસ્યા નથી: કેન્દ્રનો જવાબ

રાજ્યસભામાં પૂછાયેલા પ્રશ્નના જવાબમાં પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસ રાજ્ય મંત્રી સુરેશ ગોપીએ જણાવ્યું કે 20% ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ પર ચાલતા નવા તેમજ જૂના વાહનોમાં કોઈ કામગીરી સંબંધિત કે સુસંગતતાની સમસ્યા નોંધાઈ નથી.

સરકારે IOCL, ARAI અને SIAM જેવી સંસ્થાઓ સાથે મળીને વિસ્તૃત ક્ષેત્ર પરીક્ષણો હાથ ધર્યા હતા. આ તમામ અભ્યાસોમાં નિષ્કર્ષ આવ્યો કે E20 ઇંધણ વાહનોની કામગીરી, એન્જિન હેલ્થ, સ્ટાર્ટિંગ સિસ્ટમ અને માઈલેજ પર કોઈ નકારાત્મક અસર કરતા નથી.
જૂના વાહનોમાં રબરના ભાગો અથવા ગાસ્કેટમાં થોડુંફાર ફેરફાર કરવાની જરૂર પડે પરંતુ તે એકંબારનું, ઓછા ખર્ચનું અને સરળપણું કામ છે.

ઇથેનોલ મિશ્રણ– છેલ્લા 5 વર્ષમાં ઝડપી વૃદ્ધિ

કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ આંકડા રજૂ કરીને જણાવ્યું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના મિશ્રણમાં સતત અને ઝડપી વધારો થયો છે.

ઇથેનોલ મિશ્રણનો વાર્ષિક વિકાસ:

• 2020-21: 8.10%
• 2021-22: 10.02%
• 2022-23: 12.06%
• 2023-24: 14.60%
• 2024-25: 19.24%

માત્ર પાંચ વર્ષમાં મિશ્રણની સ્તરે દોઢ ગણો વધારો થયો છે, જે સરકારના ટકાઉ ઊર્જા સ્વાવલંબનના પ્રયાસોને સ્પષ્ટ કરે છે.

કિંમત અને બચતનો ગણિત

સરકારે સ્વીકાર્યું કે ઇથેનોલની ખરીદી કિંમત હાલમાં રિફાઈન્ડ પેટ્રોલથી વધારે છે. 2024-25માં ઇથેનોલની સરેરાશ ખરીદી કિંમત ₹71.55 પ્રતિ લિટર છે, જેમાં GST અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન પણ સામેલ છે. તેમ છતાં, પેટ્રોલના ભાવ બજાર આધારિત હોવાથી ઇથેનોલના કારણે ગ્રાહક સ્તરે ભાવ ઓછો થયાનો દાવો સીધો કરી શકાય નહીં.

પરંતુ, ઇથેનોલના કારણે ભારતમાં સૌથી મોટો ફાયદો વિદેશી હૂંડિયામણ બચતના રૂપમાં થયો છે.

સરકારના જણાવ્યા મુજબ:

• રુ. 1.55 લાખ કરોડથી વધુની વિદેશી હૂંડિયામણની બચત
• કૃષિ ક્ષેત્રને રુ. 1.36 લાખ કરોડથી વધુની સીધી ચુકવણી
• 79 મિલિયન ટનથી વધુ CO₂ ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો
• 26 મિલિયન ટન ક્રૂડ ઓઇલનું રિપ્લેસમેન્ટ

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ઇથેનોલ મિશ્રણ માત્ર ઈંધણનો મુદ્દો નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર માટે વળતર આપતી મહત્ત્વની નીતિ બની ચૂક્યું છે.

ભારતનું ટાર્ગેટ– 2030 પહેલા 20% મિશ્રણ

2018ની રાષ્ટ્રીય બાયોફ્યુઅલ નીતિ મુજબ, 2030 સુધી પેટ્રોલમાં 20% ઇથેનોલ મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ, OMCs અને સરકારના સક્રિય પ્રયાસોથી ભારત આ લક્ષ્યને ઘણું વહેલું હાંસલ કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.

ESY 2024-25 દરમિયાન ભારતમાં 10 અબજ લિટરથી વધુ ઇથેનોલ પેટ્રોલ સાથે મિશ્રિત થયું, જેનાથી સરેરાશ મિશ્રણ 19.24% સુધી પહોંચી ગયું.

જૂના વાહનો માટે શું બદલાશે?

કેટલાક જૂના વાહનોમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ વાપરતા પહેલા:

• રબરના નાના ભાગો
• ફ્યુઅલ પેકિંગ
• ગાસ્કેટ

જેમા એક વખત ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ખર્ચાળ નથી અને નિયમિત સર્વિસિંગ દરમિયાન સરળતાથી થઈ શકે છે.

ઇથેનોલ– ગ્રીન ઇંધણ સાથેનો દેશનો સફર

ભારત વિશ્વમાં સૌથી ઝડપી બાયોફ્યુઅલ અપનાવતું દેશ બની રહ્યું છે. ઇથેનોલ:

• કૃષિ ક્ષેત્રને નવા આવક સ્ત્રોત આપે છે
• ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડે છે
• પર્યાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડે છે
• ઊર્જામાં આત્મનિર્ભરતાના માર્ગે દેશને આગળ ધપાવે છે

સરકારનો દાવો છે કે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગનો દેશને અનેક સ્તરે લાભ થયો છે અને આગલા વર્ષોમાં તે ભારતની ઊર્જા નીતિનો મુખ્ય આધાર બનશે.