પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો તણાવ

પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો તણાવ હવે ગંભીર યુદ્ધના સ્વરૂપમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો છે. લગભગ બે અઠવાડિયા સુધી ચાલેલા આ સંઘર્ષને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતા વધી છે. આ દરમિયાન ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનએ પ્રથમ વખત યુદ્ધ રોકવા માટેની પોતાની શરતો જાહેર કરી છે.

તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે જો ઈરાનની ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારવામાં આવશે તો જ તેહરાન યુદ્ધવિરામ માટે તૈયાર થશે. તેમના નિવેદનથી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
 

શાંતિ માટે ઈરાનનો પ્રસ્તાવ

ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિએ જણાવ્યું કે દેશ યુદ્ધ ઈચ્છતો નથી, પરંતુ પોતાના અધિકારો અને સુરક્ષાને લઈને કોઈ પણ પ્રકારની સમજૂતી નહીં કરે. તેમના અનુસાર જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ન્યાયસંગત નિર્ણય લેવાશે અને ઈરાનને યોગ્ય સુરક્ષા આપવામાં આવશે તો જ સંઘર્ષનો અંત આવી શકે છે.

પેઝેશ્કિયાનએ કહ્યું કે આ યુદ્ધને કારણે ઈરાનને ભારે આર્થિક અને માળખાગત નુકસાન થયું છે. તેથી યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે કેટલીક સ્પષ્ટ શરતો રાખવામાં આવી છે.
 

ઈરાનની ત્રણ મુખ્ય શરતો

1. ઈરાનના કાનૂની અધિકારોને માન્યતા

ઈરાનની પ્રથમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ માંગ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય ઈરાનના કાનૂની અને વ્યૂહાત્મક અધિકારોને માન્યતા આપે. ઈરાનનો દાવો છે કે તેનું પરમાણુ કાર્યક્રમ અને રક્ષા સંબંધિત નિર્ણયો તેની સ્વાયત્તતા હેઠળ આવે છે.
 

2. યુદ્ધના નુકસાનનું વળતર

ઈરાનની બીજી માંગ યુદ્ધ દરમિયાન થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ છે. દેશના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આર્થિક ક્ષેત્ર અને ઊર્જા પ્રોજેક્ટને થયેલા નુકસાન માટે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ જવાબદાર હોવાનું ઈરાનનું કહેવું છે. તેથી તે બંને દેશોએ આર્થિક વળતર ચૂકવવું જોઈએ.
 

3. ભવિષ્યમાં હુમલા નહીં થાય તેની ગેરંટી

ત્રીજી શરત તરીકે ઈરાને માંગ કરી છે કે ભવિષ્યમાં તેના પર કોઈ પણ પ્રકારના સૈન્ય હુમલા નહીં થાય તેની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત સુરક્ષા ગેરંટી આપવામાં આવે. ઈરાનનું માનવું છે કે આવી ગેરંટી વગર વિસ્તારમાં લાંબા ગાળાની શાંતિ શક્ય નથી.
 

રશિયા અને પાકિસ્તાન સાથે ચર્ચા

રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાનએ જણાવ્યું કે તેમણે આ મુદ્દે રશિયા અને પાકિસ્તાનના નેતાઓ સાથે પણ ચર્ચા કરી છે. બંને દેશો સાથેના સંવાદમાં પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને સંભવિત શાંતિ માર્ગ અંગે વિચારવિમર્શ કરવામાં આવ્યો છે.

ઈરાનના નેતાએ અમેરિકા અને ઇઝરાયલને આ સંઘર્ષ માટે જવાબદાર ગણાવતાં કહ્યું કે આ જંગની શરૂઆત તેમના હુમલાથી થઈ હતી. તેમ છતાં, ઈરાન વિસ્તારની સ્થિરતા અને શાંતિ માટે તૈયાર હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.
 

વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડતો અસર

આ યુદ્ધનો પ્રભાવ માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. વિશ્વ અર્થતંત્ર પર પણ તેની સીધી અસર જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં વધેલા તણાવને કારણે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના ભાવમાં વધારો થયો છે.

વિશ્વના મોટા ભાગના તેલ ટેન્કરો આ દરિયાઈ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. તણાવ વધતા જહાજોની અવરજવર ખોરવાઈ છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આ યુદ્ધ લાંબું ચાલશે તો વિશ્વભરમાં મોંઘવારી વધવાની શક્યતા છે.
 

ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાથી વિસ્તરતો સંઘર્ષ

28 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઇઝરાયલ દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલા પછી શરૂ થયેલો આ સંઘર્ષ હવે વધુ વિસ્તરતો જોવા મળી રહ્યો છે. ઈરાન દ્વારા ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાઓ કરવામાં આવ્યા છે, જેના અસર વિસ્તારમાં આવેલા જોર્ડન અને ઈરાક સુધી પહોંચી છે.

આ કારણે સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયામાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક કરવામાં આવી છે અને અનેક દેશોએ પોતાની સેનાને એલર્ટ પર રાખી છે.
 

શું યુદ્ધવિરામ શક્ય છે?

ઈરાનની શરતો જાહેર થયા પછી હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર અમેરિકા અને ઇઝરાયલના પ્રતિસાદ પર ટકી છે. જો બંને દેશો ઈરાનની માંગણીઓ પર ચર્ચા કરવા તૈયાર થાય તો શાંતિ માટેનો માર્ગ ખુલ્લો થઈ શકે છે.

પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ શરતો સ્વીકારવી સરળ નથી. તેથી હાલ માટે પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ યથાવત રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.