ભારતીય રસોડામાં ગોળનો ખાસ મહત્ત્વ રહ્યો છે. ભોજન પછી થોડું ગળ્યું ખાવાની પરંપરામાં ગોળ હંમેશા પ્રથમ પસંદગી તરીકે ઓળખાય છે. ગોળ માત્ર સ્વાદ માટે જ નહીં પરંતુ સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ખૂબ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. તેમાં આયર્ન, કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ જેવા પોષક તત્ત્વો હોય છે, જે શરીરને ઊર્જા આપે છે અને પાચનક્રિયાને સુધારે છે.

પરંતુ આજકાલ બજારમાં મળતો દરેક ગોળ શુદ્ધ હોય એવું જરૂરી નથી. ઘણીવાર વધુ આકર્ષક દેખાવા માટે અથવા વજન વધારવા માટે તેમાં વિવિધ પ્રકારની ભેળસેળ કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ચમકદાર પીળો અથવા ખૂબ જ આકર્ષક દેખાતો ગોળ ઘણીવાર કેમિકલ્સ અથવા અન્ય પદાર્થો મિક્સ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકો માટે ગોળની સાચી ઓળખ કરવી જરૂરી બની જાય છે.

ખાદ્ય સુરક્ષા માટે કામ કરતી સંસ્થા Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) દ્વારા ગોળની શુદ્ધતા તપાસવા માટે એક ખૂબ સરળ રીત જણાવવામાં આવી છે. આ રીતથી તમે ઘરે બેઠા માત્ર થોડા જ મિનિટોમાં જાણી શકો છો કે ગોળ અસલી છે કે તેમાં ભેળસેળ કરવામાં આવી છે.
 

પાણીથી કરો સરળ ટેસ્ટ

ગોળની શુદ્ધતા ચકાસવાની સૌથી સરળ રીત પાણી ટેસ્ટ છે. આ ટેસ્ટ કરવા માટે તમને માત્ર એક કાચનો ગ્લાસ અને થોડું પાણી જોઈએ.

સૌપ્રથમ ગ્લાસમાં સ્વચ્છ પાણી ભરો. ત્યારબાદ તેમાં ગોળનો નાનો ટુકડો નાખો અને થોડા સમય સુધી રાહ જુઓ. જો ગોળ સંપૂર્ણ રીતે પાણીમાં ઓગળી જાય અને કોઈ કચરો કે પાવડર તળિયે ન રહે, તો તે ગોળ મોટાભાગે શુદ્ધ ગણાય છે.

પરંતુ જો ગ્લાસના તળિયે સફેદ પાવડર, ગંદકી અથવા કોઈ અવશેષ દેખાય, તો સમજવું જોઈએ કે તેમાં ચોક પાવડર, કેમિકલ્સ અથવા અન્ય પદાર્થોની ભેળસેળ કરવામાં આવી છે. આવા ગોળનો નિયમિત ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે.

સામાન્ય રીતે પરંપરાગત રીતે ગોળ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં શેરડીના રસને ઉકાળીને તેને ઘાટો બનાવવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલાક વેપારીઓ ગોળનો રંગ ચમકદાર બનાવવા અથવા વજન વધારવા માટે તેમાં સોડા, કેમિકલ્સ અથવા અન્ય પદાર્થો ઉમેરે છે.
 

ગોળ ખરીદતી વખતે રાખો આ બાબતોનું ધ્યાન

માત્ર પાણી ટેસ્ટથી જ નહીં, પરંતુ ગોળ ખરીદતી વખતે કેટલીક બાબતો ધ્યાનમાં રાખવાથી પણ તમે તેની ગુણવત્તા વિશે અંદાજ લગાવી શકો છો.

સૌથી પહેલા ગોળના રંગ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. અસલી ગોળ સામાન્ય રીતે ઘેરો ભૂરો અથવા ડાર્ક બ્રાઉન રંગનો હોય છે. જ્યારે કેમિકલવાળો ગોળ ઘણીવાર વધુ પીળો અને ચમકદાર દેખાય છે. આકર્ષક દેખાવા છતાં એવો ગોળ સ્વાસ્થ્ય માટે સારો ન હોઈ શકે.

બીજી મહત્વની બાબત છે ગોળનો સ્વાદ. અસલી ગોળનો સ્વાદ કુદરતી રીતે મીઠો હોય છે અને તેમાં કોઈ અજાણી ગંધ કે સ્વાદ ન હોય. જો ગોળ થોડો ખારો, કડવો અથવા અસ્વાભાવિક લાગે તો તેમાં સોડા અથવા અન્ય કેમિકલ્સ હોવાની શક્યતા રહે છે.

ત્રીજી બાબત તેની રચના છે. અસલી ગોળ સામાન્ય રીતે નરમ અને થોડો દાણાદાર હોય છે. તેને તોડતાં સરળતાથી તૂટી જાય છે. જ્યારે ભેળસેળવાળો ગોળ ઘણીવાર વધારે કઠણ હોય છે અને તેને તોડવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
 

ગોળના સ્વાસ્થ્ય લાભ

શુદ્ધ ગોળ શરીર માટે ખૂબ લાભદાયક માનવામાં આવે છે. તેમાં રહેલા ખનિજ તત્ત્વો શરીરમાં હિમોગ્લોબિન વધારવામાં મદદ કરે છે. ખાસ કરીને આયર્નની ઉણપ ધરાવતા લોકો માટે ગોળ ફાયદાકારક ગણાય છે.

તે ઉપરાંત ગોળ પાચનક્રિયા સુધારવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. ભોજન પછી થોડું ગોળ ખાવાથી પાચન સારી રીતે થાય છે અને પેટમાં ગેસ કે એસિડિટીની સમસ્યા ઓછી થાય છે. શિયાળામાં ગોળ ખાવાથી શરીરને ગરમી મળે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ મજબૂત બને છે.
 

ગ્રાહકો માટે જાગૃતિ જરૂરી

આજકાલ ખાદ્યપદાર્થોમાં ભેળસેળ વધતી જતી સમસ્યા બની રહી છે. તેથી ગ્રાહકો માટે ખરીદી કરતી વખતે સાવધ રહેવું ખૂબ જરૂરી છે. ગોળ જેવી સામાન્ય વસ્તુમાં પણ ભેળસેળ થતી હોય ત્યારે તેની ઓળખ કરવાની જાણકારી હોવી જરૂરી છે.

આ સરળ પાણી ટેસ્ટ અથવા રંગ, સ્વાદ અને રચનાની તપાસ કરીને તમે ગોળની ગુણવત્તા વિશે અંદાજ મેળવી શકો છો. શુદ્ધ અને ગુણવત્તાવાળો ગોળ પસંદ કરવાથી માત્ર સ્વાદ જ નહીં પરંતુ સ્વાસ્થ્યના ફાયદા પણ મળી શકે છે.

આ રીતે માત્ર બે મિનિટમાં કરવામાં આવતો આ સરળ પરીક્ષણ તમને ભેળસેળવાળા ગોળથી બચાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે અને તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્યની પણ કાળજી રાખી શકે છે.