ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ, આસ્થા અને આધ્યાત્મિકતાનો સૌથી ભવ્ય મેળો તરીકે ઓળખાતા માઘ મેળોનું 2026નું આયોજન શરૂઆતથી જ ચર્ચામાં છે. દર વર્ષે પ્રયાગરાજ ખાતે ગંગા, યમુના અને અદૃશ્ય સરસ્વતીના સંગમ પર યોજાતો આ મહાકુંભ સમાન મેળો લાખો શ્રદ્ધાળુઓને પોતામાં સમાવી લે છે. ભક્તો માટે આ માત્ર મેળો નથી, પરંતુ આત્મશુદ્ધિ, કલ્પવાસ, સાધના અને મોક્ષપ્રાપ્તિનો મહાપર્વ છે.

2026નો માઘ મેળો આ વર્ષે 3 જાન્યુઆરીથી 15 ફેબ્રુઆરી સુધી કુલ 44 દિવસ ચાલશે. આ સમય દરમિયાન વિવિધ તિથિ-પર્વો, શાહી સ્નાનો અને કલ્પવાસીઓની સાધના સમગ્ર વિશ્વના યાત્રાળુઓને સંગમ તરફ આકર્ષશે.
 

મેળાની શરૂઆત: 3 જાન્યુઆરી 2026 — પોષ પૂર્ણિમા

માઘ મેળાનો આરંભ પોષ પૂર્ણિમાથી થાય છે, જેને પ્રથમ સ્નાન અને કલ્પવાસનો પ્રારંભ માનવામાં આવે છે. પોષ પૂર્ણિમાના દિવસે હજારો સાધુ-સંતો, કલ્પવાસીઓ અને શ્રદ્ધાળુઓ સંગમ કિનારે પોતાનું ધામ બનાવે છે. પરંપરાગત માન્યતા મુજબ, આ દિવસે સ્નાન કરવાથી વર્ષભરના પાપોનો નાશ થાય છે અને જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રવાહ વધે છે.
 

મુખ્ય શાહી સ્નાનની તારીખો

શાહી સ્નાન માઘ મેળાનો આત્મા ગણાય છે. વિવિધ અકાડા, સંત સમુદાયો અને હજારો નાગા સાધુઓનું શાહી વિહાર જોવા દેશ-વિદેશના યાત્રાળુઓ ઉમટી પડે છે. 2026ના મુખ્ય શાહી સ્નાનોની તારીખો આ પ્રમાણે છે:
 

1) 3 જાન્યુઆરી 2026 – પોષ પૂર્ણિમા

• મેળાની શરૂઆત
• પ્રથમ મુખ્ય સ્નાન
• કલ્પવાસનો આરંભ

2) 14 જાન્યુઆરી 2026 – મકરસંક્રાંતિ

• વર્ષના સૌથી શુભ દિવસોમાંનો એક
• બીજું મુખ્ય શાહી સ્નાન
• ગંગામાં સ્નાન કરવાથી અખંડ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે

3) 28 જાન્યુઆરી 2026 – મૌની અમાવસ્યા

• મેળાનો સૌથી મોટો અને પાવન શાહી સ્નાન
• યોગ, ઉપવાસ અને મૌન સાધના માટે વિશેષ દિવસ
• લાખો ભક્તો એકસાથે સંગમમાં ડૂબકી લગાવતા જોવા મળે છે

4) 3 ફેબ્રુઆરી 2026 – વસંત પંચમી

• દેવી સરસ્વતીનો જન્મદિવસ
• ચોથું મુખ્ય સ્નાન
• વિદ્યાના આશીર્વાદ માટે વિશેષ પૂજા

5) 12 ફેબ્રુઆરી 2026 – માઘી પૂર્ણિમા

• પાંચમું મુખ્ય સ્નાન
• કલ્પવાસીઓનો અંતિમ સ્નાન
• સાધકો માટે આ દિવસ અસાધારણ મહત્વ ધરાવે છે

6) 15 ફેબ્રુઆરી 2026 – મહાશિવરાત્રી

• મેળાનું સમાપન
• અંતિમ પવિત્ર સ્નાન
• ભક્તો ભગવાન શંકરનું પૂજન કરીને ઘરે પરત ફરે છે
   

માઘ મેળાનું આધ્યાત્મિક મહત્વ

માઘ મેળો હિંદુ ગ્રંથો અને પૌરાણિક કથાઓમાં ઊંડુ આધ્યાત્મિક સ્થાન ધરાવે છે. ‘સ્કંદ પુરાણ’ અને ‘પદ્મ પુરાણ’ મુજબ, સમુદ્ર મંથન દરમિયાન દેવો અને અસુરો દ્વારા બહાર આવેલા અમૃતના ચાર ટીપાં પૃથ્વીના ચાર પવિત્ર સ્થાનો પર પડ્યા હતા—

1. હરિદ્વાર
2. ઉજ્જૈન
3. નાસિક
4. પ્રયાગરાજ

આ ચારેય સ્થાનો પર કુંભ અથવા માઘ મેળાનું આયોજન આજ સુધી ચાલે છે. પ્રયાગરાજ સંગમને ‘તિર્થરાજ’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે અહીં દેવતાઓએ પણ સ્નાન કરીને પુરુષાર્થ સિદ્ધિ મેળવી હતી.
 

માઘ મહિનામાં અહીં તાપસ્યા, દાન, સ્નાન અને જપ-તપ કરવાથી કર્મ બાંધન નાશ પામે છે, માનસિક ચિંતા ઓછી થાય છે અને આધ્યાત્મિક વિકાસ ઝડપથી થાય છે. માન્યતા મુજબ, સંગમમાં એક ડૂબકી અમૃત સમાન પુણ્ય આપે છે અને મન-મસ્તિષ્ક શુદ્ધ થાય છે.
 

કલ્પવાસ – માઘ મેળાની વિશેષ પરંપરા

કલ્પવાસીઓ લગભગ એક મહિના સુધી સંગમ કિનારે વાસ કરે છે. તેઓ પ્રતિદિન બ્રહ્મ મુહૂર્તે સ્નાન, હવન, જપ અને સેવા કરે છે. આ સમય દરમિયાન

• સાદું ભોજન,
• મૌન સાધના,
• પવિત્ર ગ્રંથોનું પઠન,
• અને આત્મનિષ્ઠ જીવન

આધારિત જીવનશૈલી અનુસરવામાં આવે છે. કલ્પવાસને જીવન પરિવર્તન કરનારી સાધના માનવામાં આવે છે.

માઘ મેળો માત્ર ધાર્મિક મેળો નથી—તે જીવનનો ઉત્સવ, આસ્થા અને માન્યતાનો નવો અધ્યાય, તેમજ સંસ્કૃતિની ઉજવણી છે. દર વર્ષે લાખો લોકો આ પવિત્ર મહાપર્વમાં ભાગ લેવા માટે પહોંચે છે અને સંગમમાં એક પવિત્ર ડૂબકી સાથે નવા વર્ષની શરૂઆત કરે છે.