ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગે નાગરિકોની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી મુશ્કેલીઓને ધ્યાનમાં રાખીને એક મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. જન્મ અને મરણના દાખલામાં નામ, અટક અને પરિવારિક વિગતોમાં સુધારા કરવા નાગરિકોને વર્ષોથી મોટો તકલીફનો સામનો કરવો પડે છે. ખાસ કરીને છૂટાછેડા, માતા–પિતાની જુદી અટક, મિડલ નેમ લખાવવું કે નહીં લખાવવું, અથવા બાળકની કસ્ટડી જેવા કાનૂની મુદ્દાઓ વચ્ચે પ્રમાણપત્રમાં યોગ્ય માહિતી ઉમેરવી મુશ્કેલ બની જતી હતી. હવે રાજ્યના મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર (જન્મ–મરણ) દ્વારા 26 નવેમ્બરે જાહેર કરવામાં આવેલી નવી એડવાઈઝરીથી લોકોને ઘણો લાભ મળશે.

છૂટાછેડાના કેસોમાં મોટું રાહતભર્યું નિયમ

દંપતી વચ્ચે છૂટાછેડા થયા બાદ બાળકની કસ્ટડી જો માતાને આપવામાં આવી હોય, તો બાળકના જન્મના પ્રમાણપત્રમાં નામના પાછળ માતાનું નામ અને માતાની અટક લખવાની મંજૂરી અપાઈ છે. અગાઉ આવા કેસોમાં માતાઓને કાનૂની અને દસ્તાવેજી સ્તરે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડતો હતો. ખાસ કરીને સ્કૂલ એડમિશન થી લઈને અન્ય સરકારી કામ સુધી, બાળકની ઓળખ કઠિન બની જતી હતી. નવા નિયમો માતાની ઓળખને યોગ્ય સ્થાન આપે છે અને એકલ માતાઓ માટે મોટી સહાયરૂપ છે.

પિતાનું નામ ફરજિયાત — પરંતુ માત્ર જૈવિક પિતા

મુખ્ય સ્પષ્ટતા એ કરવામાં આવી છે કે જન્મના પ્રમાણપત્રની “પિતાનું નામ” વાળી કૉલમમાંથી જૈવિક પિતાનું નામ દૂર કરી શકાશે નહીં. આ કૉલમને સંપૂર્ણ ખાલી રાખવાની પરવાનગી નહી મળે.
આ નિયમ બાળકની કાનૂની ઓળખ અને ભવિષ્યની દસ્તાવેજી પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યો છે.

માતા–પિતા સાથે રહેતા હોવા છતાં પણ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ

ખાસ વાત એ છે કે માતા અને પિતા બંને બાળક સાથે રહેતા હોય, અને કોઈ કાનૂની વિવાદ ન હોય, ત્યારે પણ જો માતા–પિતા ઈચ્છે, તો երեխાના નામ પાછળ પિતાના નામને બદલે માતાનું નામ અને માતાની અટક રાખી શકાશે.
આ નિયમ આધુનિક પરિવાર પ્રણાલી, સમાન અધિકાર અને માતાઓની ઓળખને સમર્થન આપે છે.

મિડલ નેમ અને છેલ્લું નામ લખાવવું હવે વૈકલ્પિક

અગાઉ જન્મના દાખલામાં બાળકનું મિડલ નેમ (સામાન્ય રીતે પિતાનું નામ) અને છેલ્લું નામ (અટક) ફરજિયાત ગણાતું હતું. નવા નિયમ મુજબ:

• અરજદાર ફક્ત બાળકનું નામ જ દાખલામાં નોંધાવી શકે
• મિડલ નેમ લખવું કે નહીં તે તેની પસંદગી
• અટક મૂકવી કે નહીં તે પણ વ્યક્તિગત નિર્ણય

આ નિયમથી અનેક લોકોને રાહત મળશે, ખાસ કરીને જેમની અટક બદલાય છે અથવા જે લોકો સિંગલ નામ પ્રોફાઇલ રાખવા માંગતા હોય.

નામના ક્રમમાં બદલાવની મંજૂરી

અગાઉ ગુજરાતમાં નામનો ક્રમ — પહેલા બાળકનું નામ, પછી પિતાનું નામ અને છેલ્લે અટક — સામાન્ય રીતે માન્ય ગણાતો. હવે નવા નિયમ મુજબ જન્મના દાખલામાં નીચે મુજબ નામનો ક્રમ રાખી શકાય છે:

• પહેલા અટક
• પછી બાળકનું નામ
• છેલ્લે પિતાનું નામ

આથી લોકો પોતાના પરિવારિક પરંપરા, ધર્મ, સંસ્કૃતિ અથવા વ્યક્તિગત પસંદગી મુજબ નામનો ક્રમ પસંદ કરી શકે છે.

પિતા–પુત્ર અલગ અટક રાખી શકશે

ઘણા પરિવારોમાં પિતા અને પુત્રની અટક અલગ રાખવાની પરંપરા હોય છે અથવા ગેઝેટ અનુસાર લોકો અટક બદલતા હોય છે. નવા નિયમ મુજબ:

• પિતા અને બાળકની અટક જુદી રાખી શકાય
• ગેઝેટમાં થયેલા બદલાવને આધારે દાખલામાં સુધારો મંજૂર થશે

આ નિયમ આધુનિક ઓળખ અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાને મજબૂત બનાવે છે.

મરણના પ્રમાણપત્ર માટે પણ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ

મરણના દાખલામાં પણ હવે મરનાર વ્યક્તિના નામ પાછળ પિતા અથવા પતિનું નામ લખાવવું કે નહીં તે અરજદારની પસંદગી રહેશે. આ નિયમ ખાસ કરીને વિધવા મહિલાઓ, અનાથ વ્યક્તિઓ અથવા પરિવાર વગર જીવતા નાગરિકો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

ગુજરાત સરકારના આ નવા નિયમો નાગરિકોને મોટી રાહત આપે છે. આધુનિક પરિવાર სისტემાઓ, સિંગલ પેરન્ટ, છૂટાછેડા, અલગ અટક, અને વ્યક્તિગત ઓળખ સંબંધિત મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવેલા આ નિયમો આજે બદલાતા સમાજની જરૂરિયાતોનું ઉત્તમ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જન્મ અને મરણના દાખલામાં નામ સુધારા હવે વધુ સરળ, લોક–કેન્દ્રિત અને લવચીક બન્યા છે.