આગામી Census of India 2027ને ધ્યાનમાં રાખીને રાજકોટ જિલ્લામાં વહીવટી તંત્ર દ્વારા તૈયારીઓ તેજ કરી દેવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયાને સફળ બનાવવા માટે જિલ્લાના ચાર્જ અધિકારીઓ માટે બે દિવસીય તાલીમ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તા. 11 અને 12 માર્ચ 2026 દરમિયાન રાજકોટ સ્થિત Circuit House Rajkot ખાતે આ તાલીમ યોજાઈ હતી, જેમાં જિલ્લાના વિવિધ વિભાગોના અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો.

આ તાલીમ કાર્યક્રમમાં જિલ્લા વહીવટી તંત્રના મહત્વપૂર્ણ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા. જિલ્લા કલેક્ટર, નિવાસી અધિક કલેક્ટર તેમજ જિલ્લા સ્તરે નિયુક્ત ડિસ્ટ્રિક્ટ નોડલ ઓફિસર (સેન્સસ) દ્વારા તાલીમ કાર્યક્રમની કામગીરી પર દેખરેખ રાખવામાં આવી હતી. વસ્તી ગણતરી જેવી મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય પ્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થાય તે માટે અધિકારીઓને જરૂરી માર્ગદર્શન અને સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી.

આ કાર્યક્રમમાં રાજકોટ જિલ્લાના 11 તાલુકાના મામલતદાર તેમજ 6 નગરપાલિકાના ચીફ ઓફિસરો સહિત તમામ ચાર્જ અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી. તાલુકા સ્તરે મામલતદાર તથા નગરપાલિકા સ્તરે ચીફ ઓફિસરો પોતાના વિસ્તારમાં ચાર્જ અધિકારી તરીકે વસ્તી ગણતરીની સમગ્ર કામગીરીનું નેતૃત્વ કરશે. તેઓ પોતાના વિસ્તારની વહીવટી વ્યવસ્થા મુજબ ફીલ્ડ સ્ટાફની નિમણૂક, તાલીમ અને દેખરેખ જેવી જવાબદારીઓ સંભાળશે.

તાલીમ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ ચાર્જ અધિકારીઓને વસ્તી ગણતરી સંબંધિત માર્ગદર્શિકા, કામગીરીની પ્રક્રિયા તથા ડિજિટલ સિસ્ટમ અંગે સંપૂર્ણ સમજ આપવાનો હતો. અધિકારીઓને સમજાવવામાં આવ્યું કે વસ્તી ગણતરી માત્ર આંકડાઓ એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે રાષ્ટ્રીય વિકાસની યોજના બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ આધાર પૂરો પાડે છે. આ કારણે સમગ્ર કામગીરી ખૂબ જ ચોકસાઈ અને જવાબદારી સાથે કરવી જરૂરી છે.
 

ચાર્જ અધિકારીઓને વહીવટી એકમોની યોગ્ય રચના અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. તેમજ ફીલ્ડ સ્તરે કામ કરનારા એન્યુમરેટર અને સુપરવાઈઝરોની નિમણૂક કેવી રીતે કરવી, તેમને તાલીમ કેવી રીતે આપવી અને વસ્તી ગણતરી દરમિયાન કોઈ વ્યક્તિ કે પરિવાર છૂટે નહીં તેની ખાતરી કેવી રીતે કરવી તે અંગે વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી હતી.

જિલ્લા કલેક્ટર સમગ્ર જિલ્લામાં પ્રમુખ વસ્તી ગણતરી અધિકારી તરીકે કામગીરી સંભાળશે, જ્યારે નિવાસી અધિક કલેક્ટર જિલ્લા વસ્તી ગણતરી અધિકારી તરીકે સમગ્ર પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખશે. તેમની માર્ગદર્શન હેઠળ જિલ્લાભરમાં વસ્તી ગણતરીની કામગીરી સુચારૂ રીતે પાર પડે તે માટે તંત્ર સતત આયોજન કરી રહ્યું છે.

વસ્તી ગણતરી માટે જિલ્લા કક્ષાએ બે માસ્ટર ટ્રેનરોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. ઉપરાંત તાલુકા અને નગરપાલિકા સ્તરે કુલ 41 ફીલ્ડ ટ્રેનરોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. આ તમામ ફીલ્ડ ટ્રેનરોને 20 માર્ચ 2026 પહેલાં જરૂરી તાલીમ આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ તેઓ પોતાના વિસ્તારમાં એન્યુમરેટર અને સુપરવાઈઝરોને તાલીમ આપશે જેથી વસ્તી ગણતરીની કામગીરી યોગ્ય રીતે પૂર્ણ થઈ શકે.

આ સમગ્ર પ્રક્રિયા બે મુખ્ય તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં હાઉસ લિસ્ટિંગ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવશે, જેમાં દરેક ઘર અને રહેણાંક એકમની નોંધ લેવામાં આવશે. આ કામગીરી તા. 20 એપ્રિલ 2026 થી 15 મે 2026 દરમિયાન કરવામાં આવશે. તે પહેલાં સેલ્ફ એન્યુમરેશન પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવશે, જેમાં લોકો પોતે જ ડિજિટલ માધ્યમ દ્વારા પોતાની માહિતી નોંધાવી શકશે. આ પ્રક્રિયા તા. 5 એપ્રિલ 2026 થી 16 એપ્રિલ 2026 સુધી ચાલશે.

વસ્તી ગણતરીનો બીજો તબક્કો પોપ્યુલેશન એન્યુમરેશન તરીકે ઓળખાય છે. આ તબક્કામાં વ્યક્તિગત માહિતી અને વસ્તી સંબંધિત વિવિધ વિગતો એકત્ર કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા તા. 8 ફેબ્રુઆરી 2027 થી 28 ફેબ્રુઆરી 2027 દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે.

વસ્તી ગણતરી દેશ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે કારણ કે તેના આધારે સરકાર વિવિધ વિકાસ યોજનાઓ અને નીતિઓ ઘડે છે. આંકડાઓના આધારે શિક્ષણ, આરોગ્ય, આવાસ, રોજગાર અને અન્ય વિકાસકાર્ય માટે આયોજન કરવામાં આવે છે. તેથી આ પ્રક્રિયામાં ચોકસાઈ અને પારદર્શિતા ખૂબ જ જરૂરી છે.

જિલ્લા વહીવટી તંત્ર દ્વારા જણાવવામાં આવ્યું છે કે વસ્તી ગણતરીની કામગીરી દરમિયાન તમામ અધિકારીઓ અને ફીલ્ડ સ્ટાફ સંકલન, જવાબદારી અને પ્રતિબદ્ધતા સાથે કામગીરી કરશે. સમગ્ર પ્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થાય તે માટે તંત્ર દ્વારા સંપૂર્ણ તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે અને સમયસર તમામ તબક્કાઓ પૂર્ણ થાય તે માટે આયોજનબદ્ધ રીતે કામગીરી આગળ વધી રહી છે.