રાજકોટ સ્થિત Saurashtra University ખાતે ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરના શિક્ષણ વિચારધારાને કેન્દ્રમાં રાખીને ‘ડો. આંબેડકરનું શિક્ષણ દર્શન અને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ–2020’ વિષય પર રાષ્ટ્રીય પરિસંવાદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પરિસંવાદ યુનિવર્સિટીમાં કાર્યરત Baba Saheb Ambedkar Chair – Centre દ્વારા યોજાયો હતો. કાર્યક્રમમાં શિક્ષણવિદો, સંશોધકો, પ્રાધ્યાપકો અને વિદ્યાર્થીઓ મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. કાર્યક્રમ દરમિયાન ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરના શિક્ષણ દર્શન, સમાજ સુધારણા માટેના તેમના વિચારો અને આજના સમયમાં તેની પ્રાસંગિકતા અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

આ પ્રસંગે કાર્યક્રમના અધ્યક્ષ તરીકે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના કુલપતિ Dr. Utpal Joshi હાજર રહ્યા હતા. તેમના હસ્તે રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જાતિ આયોગના ચેરમેન Kishorbhai Makwana ને તેમના વિશિષ્ટ યોગદાન બદલ ‘ભીમરત્ન’ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ સન્માન તેમને સામાજિક ન્યાય, શિક્ષણ અને સમાનતાના ક્ષેત્રમાં આપેલા નોંધપાત્ર યોગદાન બદલ આપવામાં આવ્યું હતું. કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત મહાનુભાવોએ આ સન્માનને મહત્વપૂર્ણ ગણાવી શુભેચ્છા પાઠવી હતી.
 

સન્માન પ્રાપ્ત કર્યા બાદ કિશોરભાઈ મકવાણાએ પોતાના સંબોધનમાં ડો. B. R. Ambedkar ના જીવન અને વિચારોને યાદ કર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે બાબાસાહેબ આંબેડકરે પોતાના સમયગાળામાં શિક્ષણને સૌથી મહત્વપૂર્ણ સાધન ગણાવ્યું હતું. તેમના મત મુજબ શિક્ષણ માત્ર વ્યક્તિગત પ્રગતિ માટે નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજના વિકાસ અને સમાનતાની સ્થાપના માટે જરૂરી છે. બાબાસાહેબે દીકરા અને દીકરી બંનેને સમાન શિક્ષણ મળવું જોઈએ તેવો વિચાર રજૂ કર્યો હતો અને જીવનભર તેના માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો.

કિશોરભાઈ મકવાણાએ વધુમાં જણાવ્યું કે ડો. આંબેડકરે શિક્ષણને માનવતા તરફ દોરી જનાર શક્તિશાળી માધ્યમ તરીકે માન્યું હતું. તેમણે મૂલ્યનિષ્ઠ શિક્ષણ પર ખાસ ભાર મૂક્યો હતો. આજની યુવા પેઢીએ પણ બાબાસાહેબના આ વિચારોને જીવનમાં ઉતારીને જ્ઞાન સાથે આત્મસન્માન અને ચારિત્ર્યના ગુણોને વિકસાવવાની જરૂર છે. તેમણે યુવાનોને સંદેશ આપ્યો કે શિક્ષણ સાથે સારા સંસ્કાર અને માનવીય મૂલ્યો અપનાવવાથી જ સાચા અર્થમાં સમાજમાં પરિવર્તન લાવી શકાય છે.

તેમણે શિક્ષણની ગુણવત્તા અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ વિચાર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમના મુજબ શિક્ષણ એવી રીતે આપવામાં આવવું જોઈએ કે વિદ્યાર્થીઓ ભવિષ્યમાં આવનારા પડકારોનો સામનો કરી શકે. શિક્ષકોની ભૂમિકા અહીં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. શિક્ષકો માત્ર પાઠ્યપુસ્તક ભણાવનાર નથી પરંતુ રાષ્ટ્રના ભવિષ્યના ઘડતરકાર છે. શિક્ષકોની તૈયારી અને પ્રતિબદ્ધતા વિદ્યાર્થીઓને સાચા અર્થમાં શિક્ષિત બનાવે છે, તેવું પણ તેમણે ઉમેર્યું હતું.

કાર્યક્રમના અધ્યક્ષ ડો. ઉત્પલ જોશીએ પોતાના વક્તવ્યમાં જણાવ્યું હતું કે ડો. આંબેડકરે શિક્ષણની સાથે સાથે વ્યક્તિના વાણી, વર્તન અને વ્યવહાર પર પણ વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે વિદ્યાર્થી માત્ર શૈક્ષણિક રીતે આગળ વધે તે પૂરતું નથી, પરંતુ માનવીય ગુણો, નૈતિકતા અને જવાબદારીની ભાવના પણ વિકસે તે જરૂરી છે. વિદ્યાર્થીઓએ બાબાસાહેબના જીવનચરિત્રમાંથી પ્રેરણા લઈને સમાજ માટે ઉપયોગી નાગરિક બનવાની દિશામાં આગળ વધવું જોઈએ.

ડૉ. ઉત્પલ જોશીએ વધુમાં જણાવ્યું કે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં કાર્યરત ડો. આંબેડકર ચેર દ્વારા વિવિધ શૈક્ષણિક અને સંશોધન આધારિત પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ સેન્ટર શિક્ષણ અને સંશોધન ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ કાર્ય કરી રહ્યું છે અને રાજ્યમાં એક મોડલ તરીકે આગળ વધી રહ્યું છે. યુનિવર્સિટી માટે આ ગૌરવની બાબત છે કે આ સેન્ટર દ્વારા ડો. આંબેડકરના વિચારોને પ્રસરાવવા માટે સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.

પરિસંવાદ દરમિયાન અન્ય મહાનુભાવોએ પણ પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા. પ્રો. નાથાલાલ ગોહિલ તેમજ દિલ્હી સ્થિત ઇગ્નુ યુનિવર્સિટીમાંથી આવેલા ડો. કૌશલબેન પંવારે ડો. આંબેડકરના શિક્ષણ દર્શન અને તેમના સામાજિક પ્રદાન અંગે વિગતવાર ચર્ચા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે બાબાસાહેબના વિચારો આજે પણ સમાજને દિશા આપતા માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત તરીકે કાર્ય કરે છે.

કાર્યક્રમ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ માટે આયોજિત વિવિધ પ્રવૃત્તિઓના વિજેતાઓને પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ડો. આંબેડકર ચેર સેન્ટર દ્વારા આયોજિત વક્તૃત્વ સ્પર્ધા અને નિબંધ સ્પર્ધામાં ઉત્તમ પ્રદર્શન કરનાર વિદ્યાર્થીઓને મહાનુભાવોના હસ્તે પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યા હતા. ઉપરાંત ફેલોશિપ હેઠળ સંશોધન કરતા વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકોને પણ આ પ્રસંગે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
 

કાર્યક્રમના અંતે યુનિવર્સિટીના રજિસ્ટ્રાર દ્વારા આભારવિધિ કરવામાં આવી હતી. કાર્યક્રમમાં સમાજ કલ્યાણ વિભાગના નાયબ નિયામક આનંદબા ખાચર, ડો. આંબેડકર ચેરના ચેરમેન પ્રો. રાજાભાઈ કાથડ, વિવિધ કોલેજોના પ્રાધ્યાપકો તેમજ મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરના શિક્ષણ દર્શન, માનવ સમાનતા અને મૂલ્ય આધારિત શિક્ષણ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી, જે ઉપસ્થિત વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકો માટે પ્રેરણાદાયક બની હતી.