નાતાલ (Christmas) આવે એટલે દુનિયાભરમાં એક જ ચિત્ર મનમાં ઉભરાય છે – લાલ કપડાં પહેરેલો, સફેદ લાંબી દાઢીવાળો, હસમુખો વૃદ્ધ, જે પીઠ પર ભેટ-સોગાદોની પોટલી લઈને બાળકો માટે ખુશીઓ લઈને આવે છે. આ છે સાન્તા ક્લોઝ. પરંતુ સવાલ એ છે કે, શું સાન્તા ક્લોઝ ખરેખર અસ્તિત્વમાં હતા? શું તેઓ ઉત્તર ધ્રુવ પર રહે છે કે આ બધું માત્ર કલ્પના છે? આ લોકપ્રિય પાત્ર પાછળ એક રસપ્રદ ઇતિહાસ અને માનવતાનો ઊંડો સંદેશ છુપાયેલો છે.
 

સાન્તા ક્લોઝનો ઈતિહાસ: સેન્ટ નિકોલસ કોણ હતા?

સાન્તા ક્લોઝનું મૂળ ચોથી સદીના એક ખ્રિસ્તી પાદરી સેન્ટ નિકોલસ સાથે જોડાયેલું છે. તેમનો જન્મ આજના તુર્કીના માયરા (Myra) શહેરમાં થયો હતો. સેન્ટ નિકોલસ એક સમૃદ્ધ પરિવારમાં જન્મ્યા હતા, પરંતુ માતા-પિતાના અવસાન બાદ તેમણે પોતાની સંપત્તિ ગરીબો, અનાથો અને જરૂરિયાતમંદોમાં વહેંચી દીધી.

સેન્ટ નિકોલસની ઓળખ દયાળુ, પરોપકારી અને નિઃસ્વાર્થ મદદગાર તરીકે હતી. તેઓ કોઈની પ્રશંસા કે ઓળખ મેળવવા માટે નહીં, પરંતુ માનવતાના ભાવથી લોકોને મદદ કરતા હતા. ખાસ વાત એ હતી કે તેઓ રાત્રિના સમયે ગુપ્ત રીતે લોકોના ઘરમાં જઈને ભેટ કે પૈસા મૂકી જતા, જેથી મદદ મેળવનારને ખબર ન પડે કે આ સહાય કોણે કરી છે.
 

મોજાંમાં ભેટ મૂકવાની પરંપરા ક્યાંથી આવી?

એક લોકપ્રિય કથા અનુસાર, એક ગરીબ વ્યક્તિ પોતાની ત્રણ દીકરીઓના લગ્ન માટે દહેજ આપી શકતો ન હતો. સેન્ટ નિકોલસે રાત્રે ચીમનીમાંથી સોનાના સિક્કા ભરેલી થેલી ફેંકી, જે ત્યાં સુકાવવા મૂકેલા મોજાંમાં પડી ગઈ. આ ઘટના પછીથી નાતાલના દિવસે મોજાં લટકાવવાની અને તેમાં ભેટ મળવાની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
 

સાન્તા ક્લોઝ નામ કેવી રીતે પડ્યું?

સેન્ટ નિકોલસનું ડચ નામ ‘સિંટર ક્લાસ’ (Sinterklaas) હતું. જ્યારે ડચ લોકો અમેરિકા ગયા, ત્યારે તેમની સાથે આ પરંપરા પણ ત્યાં પહોંચી. સમય જતાં ‘સિંટર ક્લાસ’ શબ્દનું ઉચ્ચારણ બદલાતું ગયું અને અંતે તે ‘સાન્તા ક્લોઝ’ તરીકે ઓળખાતું થયું.
 

સાન્તાનું આજનું સ્વરૂપ કેવી રીતે બન્યું?

શરૂઆતમાં સેન્ટ નિકોલસને એક પાતળા, ગંભીર અને ધાર્મિક પાદરી તરીકે દર્શાવવામાં આવતા હતા. પરંતુ 1823માં પ્રકાશિત થયેલી પ્રખ્યાત કવિતા “A Visit from St. Nicholas” (જેને “The Night Before Christmas” પણ કહે છે) પછી સાન્તાનું સ્વરૂપ બદલાયું. આ કવિતાએ તેમને ગોળમટોળ, હસમુખા અને બાળકોને પ્રેમ કરનાર પાત્ર તરીકે રજૂ કર્યા.

પછી 1930ના દાયકામાં કોકા-કોલા કંપનીએ પોતાની જાહેરાતોમાં લાલ કપડાં પહેરેલા સાન્તાનો ઉપયોગ કર્યો. આ છબી એટલી લોકપ્રિય થઈ કે આજે આખી દુનિયામાં સાન્તા ક્લોઝનું સ્વરૂપ લગભગ એકસરખું માનવામાં આવે છે.
 

શું સાન્તા ક્લોઝ ખરેખર ઉત્તર ધ્રુવ પર રહે છે?

આજના સમયમાં સાન્તા ક્લોઝને ઉત્તર ધ્રુવ સાથે જોડવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ પોતાના એલ્ફ્સ સાથે રહે છે અને ભેટો બનાવે છે – આ બધું આધુનિક કાલ્પનિકતા છે. હકીકતમાં સેન્ટ નિકોલસ તુર્કીમાં રહેતા હતા. છતાં, ઉત્તર ધ્રુવની કલ્પના બાળકોની દુનિયામાં રોમાંચ અને જાદૂ ઉમેરે છે.
 

સાન્તાની ઉડતી સ્લેજ અને 9 રેનડિયર

લોકકથાઓ અનુસાર સાન્તા ક્લોઝ આકાશમાં ઉડતી સ્લેજમાં બેસીને ભેટ વહેંચે છે. આ સ્લેજને 9 રેનડિયર ખેંચે છે –
દાસર, ડાન્સર, પ્રેન્સર, વિક્સન, કોમેટ, ક્યુપિડ, ડોનર, બ્લિટ્ઝન અને સૌથી લોકપ્રિય રુડોલ્ફ, જેની નાક લાલ હોય છે અને અંધકારમાં માર્ગ બતાવે છે.
 

એક જ પાત્ર, અનેક નામ

વિશ્વભરના દેશોમાં સાન્તા ક્લોઝ અલગ-અલગ નામે ઓળખાય છે. ફ્રાન્સમાં તેમને પેરે નોએલ, ઇંગ્લેન્ડમાં ફાધર ક્રિસમસ, જ્યારે જર્મનીમાં ક્રિસ્ટકિંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નામ અને સ્વરૂપ બદલાય, પરંતુ ભાવ એક જ છે – ખુશીઓ વહેંચવાનો.
 

સાન્તા ક્લોઝનો સાચો સંદેશ

સાન્તા ક્લોઝ ભલે આજે કાલ્પનિક પાત્ર તરીકે જાણીતા હોય, પરંતુ તેમના મૂળમાં રહેલો સંદેશ અતિ સચોટ અને માનવતાપૂર્ણ છે. બીજાને મદદ કરવી, નિઃસ્વાર્થ રીતે ખુશીઓ વહેંચવી અને કોઈ અપેક્ષા વગર સારા કામ કરવું – આ જ સેન્ટ નિકોલસ અને સાન્તા ક્લોઝની સાચી ઓળખ છે.