વિશ્વભરમાં કેન્સર એક ગંભીર જાહેર આરોગ્ય સમસ્યા તરીકે ઝડપથી વિકસી રહી છે. તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકાર તરફથી આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આગામી વર્ષોમાં કેન્સરના કેસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની શક્યતા છે. વડાપ્રધાન કાર્યાલયના રાજ્ય કક્ષાના પ્રધાન જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું છે કે, 2040 સુધીમાં ભારતમાં કેન્સરના દર્દીઓની સંખ્યા વધીને આશરે 20 લાખ સુધી પહોંચી શકે છે. હાલ ભારત કેન્સરના કેસોની સંખ્યામાં ચીન અને અમેરિકા પછી ત્રીજા ક્રમે આવે છે.
 

વૈશ્વિક સ્તરે કેન્સરની સ્થિતિ

પ્રધાન જિતેન્દ્ર સિંહે સંસદમાં એક પ્રશ્નના જવાબમાં જણાવ્યું હતું કે, સમગ્ર વિશ્વમાં દર વર્ષે અંદાજે બે કરોડ નવા કેન્સરના કેસો સામે આવે છે. આ આંકડો વૈશ્વિક આરોગ્ય વ્યવસ્થાઓ માટે મોટો પડકાર છે. આધુનિક જીવનશૈલી, વધતું પ્રદૂષણ, અસ્વસ્થ આહાર, ધુમ્રપાન, દારૂનું સેવન અને માનસિક તણાવ જેવા અનેક પરિબળો કેન્સરના વધતા કેસો માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે.
 

ભારતમાં કેન્સરના કેસોમાં વધારો

હાલમાં ભારતમાં કેન્સરના દર્દીઓની સંખ્યા આશરે 15 લાખ છે. પરંતુ નિષ્ણાતોના અનુમાન મુજબ આગામી ૧૫ વર્ષમાં આ આંકડો નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે અને 2040 સુધીમાં તે 20 લાખ સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે. કેન્સરના કેસોમાં આ વધારો દેશની આરોગ્ય સુવિધાઓ, હોસ્પિટલો અને સારવાર પ્રણાલીઓ પર ભારે દબાણ ઊભું કરી શકે છે.

પ્રધાને જણાવ્યું હતું કે, 1980ના દાયકામાં ભારત મુખ્યત્વે ચેપી રોગોથી પ્રભાવિત હતું. પરંતુ સમય જતાં દેશમાં બિન-ચેપી રોગો (Non-Communicable Diseases) જેમ કે કેન્સર, ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ અને બ્લડપ્રેશર જેવા રોગો વધવા લાગ્યા. હાલની સ્થિતિ એવી છે કે ભારતમાં ચેપી અને બિન-ચેપી બંને પ્રકારના રોગો એકસાથે જોવા મળી રહ્યા છે, જે આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે દ્વિગુણો પડકાર ઉભો કરે છે.
 

ઓછી ઉંમરમાં કેન્સરના વધતા કેસો

આ પરિસ્થિતિનું સૌથી ચિંતાજનક પાસું એ છે કે, અગાઉ કેન્સર જેવા ગંભીર રોગો સામાન્ય રીતે જીવનના છેલ્લા દાયકામાં જોવા મળતા હતા. પરંતુ હવે કેન્સર નાની અને મધ્યમ ઉંમરના લોકોમાં પણ વધી રહ્યો છે. યુવાનો અને યુવતીઓમાં કેન્સરના કેસો વધતા હોવું સમાજ અને આરોગ્ય નિષ્ણાતો માટે ચિંતાનો વિષય છે.

પ્રધાન જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું કે, આ વલણ માત્ર કેન્સર પૂરતું સીમિત નથી. હૃદયરોગના હુમલાઓ પણ અગાઉ જીવનના અંતિમ તબક્કામાં થતા હતા, જ્યારે હવે ઓછી ઉંમરમાં હાર્ટ એટેકના કેસો વધી રહ્યા છે. આ બદલાવ જીવનશૈલીમાં આવેલા ફેરફાર, તણાવ, બેસી રહેવાની ટેવ અને ખોરાકની બદલાયેલી આદતો સાથે જોડાયેલો છે.

 

સર્વાઇકલ કેન્સર માટે HPV વેક્સિન

કેન્સર સામે લડવા માટે સરકાર દ્વારા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. પ્રધાન જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું કે, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ બાયોટેકનોલોજી દ્વારા મહિલાઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતા સર્વાઇકલ કેન્સર માટે ભારતની પ્રથમ HPV વેક્સિન વિકસાવવામાં આવી છે. આ વેક્સિન સર્વાઇકલ કેન્સર અટકાવવામાં અસરકારક માનવામાં આવે છે.

સરકાર આ વેક્સિનને મોટા પાયે લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે પ્રયત્નશીલ છે અને તેને વ્યાજબી ભાવે અથવા મફતમાં ઉપલબ્ધ કરાવવાની દિશામાં કામગીરી ચાલી રહી છે. જો આ અભિયાન સફળ થાય તો ભવિષ્યમાં સર્વાઇકલ કેન્સરના કેસોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો શક્ય બની શકે છે.
 

જાગૃતિ અને વહેલી તપાસની જરૂર

નિષ્ણાતોના મતે કેન્સર સામે લડવાનો સૌથી અસરકારક રસ્તો જાગૃતિ, વહેલી તપાસ અને સમયસર સારવાર છે. યોગ્ય સમયે સ્ક્રીનિંગ, સ્વસ્થ જીવનશૈલી, નિયમિત વ્યાયામ, સંતુલિત આહાર અને નશાથી દૂર રહેવું કેન્સરના જોખમને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

2040 સુધીમાં ભારતમાં કેન્સરના દર્દીઓની સંખ્યા 20 લાખ સુધી પહોંચવાની શક્યતા દેશ માટે ચેતવણીરૂપ છે. સરકાર દ્વારા વેક્સિન વિકાસ અને આરોગ્ય યોજનાઓ જેવા પગલાં લેવાઈ રહ્યા છે, પરંતુ સાથે સાથે સમાજ સ્તરે જાગૃતિ અને જીવનશૈલીમાં સુધારો અનિવાર્ય છે. જો સમયસર પગલાં લેવામાં આવે તો કેન્સર જેવા ગંભીર રોગ સામે લડવામાં નોંધપાત્ર સફળતા મેળવી શકાય.