પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલતી સ્પેશિયલ ઈન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉભા થયેલા મતદાર યાદી વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવામાં આવેલા અરજદારો, જેમાં લગભગ 65 ચૂંટણી ડ્યુટી પર રહેલા અધિકારીઓ પણ સામેલ છે, તેમની સીધી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે કોઈ રાહત આપવાનો ઈનકાર કર્યો છે.

કોર્ટની ખંડપીઠે સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે આ મામલાની તપાસ માટે નિર્ધારિત અપીલીય ટ્રિબ્યુનલ પહેલેથી જ રચાયેલ છે, તેથી અરજદારોને ત્યાં જ પોતાની અપીલ રજૂ કરવી જોઈએ.
 

1. કેસમાં મુખ્ય મુદ્દો શું છે?

SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટા પાયે મતદાર યાદીનું પુનઃસમીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ દરમિયાન ઘણા લોકોના નામ હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ચૂંટણી કામગીરીમાં લાગેલા કેટલાક અધિકારીઓના નામ પણ સામેલ હતા. આ જ મુદ્દે અરજીઓ સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચી હતી.
 

2. 65 ચૂંટણી અધિકારીઓ મતદાર યાદીમાંથી બહાર

અરજદારોના વકીલ એમ.આર. શમશાદે દલીલ કરી હતી કે ચૂંટણી ડ્યુટી પર રહેલા લગભગ 65 અધિકારીઓના EPIC નંબર મતદાર યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા છે. તેમનું કહેવું હતું કે આ પગલું કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર લેવામાં આવ્યું છે અને તે મનસ્વી છે.

તેમણે કહ્યું કે જે લોકો ચૂંટણી પ્રક્રિયા સંચાલિત કરે છે, તેઓ જ જો મતદાનથી વંચિત રહે, તો તે ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.
 

3. સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ

સુપ્રીમ કોર્ટની ખંડપીઠે આ મામલે સીધી દખલ આપવા ઈનકાર કર્યો. મુખ્ય ન્યાયાધીશે અરજદારોને અપીલીય ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરવા જણાવ્યું. કોર્ટનું કહેવું હતું કે આ પ્રકારના વિવાદો માટે પહેલેથી જ એક વ્યવસ્થિત પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ છે.

કોર્ટના અભિપ્રાય મુજબ, ટ્રિબ્યુનલ જ દરેક કેસની તપાસ કરીને યોગ્ય નિર્ણય આપશે.
 

4. મતદાન અધિકાર અંગે સ્પષ્ટતા

જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીએ જણાવ્યું કે જે લોકોની અપીલ હજુ વિચારાધીન છે, તેઓ કદાચ હાલની ચૂંટણીમાં મતદાન ન કરી શકે. પરંતુ તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભવિષ્યમાં તેમનું નામ મતદાર યાદીમાં ફરીથી સામેલ કરી શકાય છે અને આ અધિકાર સુરક્ષિત રહેશે.
 

5. SIR પ્રક્રિયા કેમ વિવાદમાં?

પશ્ચિમ બંગાળ સહિત અનેક રાજ્યોમાં SIR પ્રક્રિયા હેઠળ મોટા પ્રમાણમાં મતદારોના નામ હટાવવામાં આવ્યા છે. આ કારણે અનેક અરજીઓ સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચી છે અને પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અંગે સવાલો ઉઠ્યા છે.
 

6. અપીલીય ટ્રિબ્યુનલની ભૂમિકા

સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ ખાસ અપીલીય ટ્રિબ્યુનલ રચવામાં આવી છે, જે મતદાર યાદી સંબંધિત ફરિયાદો સાંભળે છે. હાલ દેશમાં લગભગ 19 ટ્રિબ્યુનલ કાર્યરત છે, જે અપીલોની તપાસ કરી રહી છે.
 

7. મોટા આંકડા અને સ્થિતિ

• લગભગ 900 ન્યાયિક અધિકારીઓને કામગીરી સોંપાઈ
• 60 લાખ જેટલી વાંધા અરજીઓનો નિકાલ
• 27 લાખ લોકોના નામ મતદાર યાદીમાંથી હટાવાયા
• અત્યાર સુધી માત્ર 136 અપીલો પર અંતિમ નિર્ણય
   

8. આગામી પ્રક્રિયા

સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના આદેશ મુજબ, જે મતદારોને ટ્રિબ્યુનલથી મંજૂરી મળશે તેઓ ચૂંટણીમાં મતદાન કરી શકશે. હાલ પ્રક્રિયા ચાલુ છે અને અપીલોના નિર્ણય બાદ જ અંતિમ સ્થિતિ સ્પષ્ટ થશે.

SIR મતદાર યાદી વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે 65 ચૂંટણી અધિકારીઓ સહિતના અરજદારોને સીધી રાહત આપવાનો ઈનકાર કર્યો છે અને તેમને અપીલીય ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરવા કહ્યું છે. મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાને લઈને ચાલી રહેલા આ વિવાદમાં અનેક લાખો લોકો પ્રભાવિત થયા છે, જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટએ પ્રક્રિયાત્મક માર્ગ અપનાવવા પર ભાર મૂક્યો છે.