રાજકોટ મહાનગરપાલિકાએ જંગલેશ્વર વિસ્તારમાં શહેરના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું ગણાતું 1509 મકાનોનું મેગા ડિમોલિશન હાથ ધર્યું. સૂત્રો મુજબ, આ કાર્યવાહીનો પ્લાન ઓક્ટોબર-નવેમ્બર 2025 દરમિયાન ઘડાયો હતો. તાજેતરમાં મારવાડી કોલેજ ખાતે યોજાયેલી વાઇબ્રન્ટ સમિટના બે મહિના પહેલાં ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં વિસ્તારનો નકશો નિહાળી ગેરકાયદે દબાણો દૂર કરવાની દિશામાં નિર્ણય લેવાયો હતો.
 

ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક અને ગુનાખોરી અંગે ચિંતા

બેઠકમાં નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી, મ્યુનિસિપલ કમિશનર તુષાર સુમેરા અને પોલીસ કમિશનર બ્રજેશ ઝા સહિતના અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા. નકશો જોઈને જણાવાયું કે વિસ્તારમાં ગુનાખોરીમાં વધારો થયો છે અને મોટા ભાગના બાંધકામો ગેરકાયદે છે. જો દબાણો દૂર નહીં કરવામાં આવે તો વિસ્તાર ગુનેગારોનો અડ્ડો બની જશે તેવી ચિંતા વ્યક્ત કરાઈ.
 

વાઇબ્રન્ટ સમિટને પગલે કાર્યવાહી સ્થગિત

પ્રારંભિક અંદાજ મુજબ 3-4 દિવસમાં ડિમોલિશન પૂર્ણ થઈ શકે એમ જણાવાયું હતું. પરંતુ મારવાડી કોલેજ ખાતે યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ સમિટમાં વડાપ્રધાનની હાજરી અને દેશ-વિદેશના ઉદ્યોગકારોના આગમનને ધ્યાનમાં રાખીને કાર્યવાહી તાત્કાલિક મુલતવી રાખવામાં આવી. સમિટ બાદ જ ઓપરેશન અમલમાં મૂકવાનો નિર્ણય લેવાયો.
 

નોટિસો, કાયદાકીય લડત અને સ્ટે ન મળતા ઝડપી પગલાં

સૂચના બાદ જંગલેશ્વરના રહેવાસીઓને નોટિસો ફટકારવામાં આવી. કલેક્ટર તંત્રની કાર્યવાહી સામે સ્ટે મેળવવાના પ્રયત્નો થયા, પરંતુ હાઈકોર્ટમાંથી કોઈ વચગાળાની રાહત મળી નહોતી. અરજદારો પાસે આજી નદીના પટ અને ટાઉન પ્લાનિંગ રોડની જમીન પર કાયદેસર હક ન હોવાનું તંત્રે દલીલ કરી. સ્ટે ન મળતાં સોમવારની વહેલી સવારથી બુલડોઝર ફેરવવાનું શરૂ કરાયું અને બે દિવસમાં 1500થી વધુ બાંધકામો દૂર કરાયા.
 

87 હજાર ચોરસ મીટર જમીન મુક્ત

અધિકારીઓના અંદાજ મુજબ આ ઝુંબેશથી આશરે 87 હજાર ચોરસ મીટર સરકારી જમીન મુક્ત કરાઈ. આજી નદીના કુદરતી પ્રવાહને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો દાવો કરાયો છે. નદીના પટમાં દબાણો દૂર થતાં ભવિષ્યમાં પૂર જેવી પરિસ્થિતિ ઘટશે એવી અપેક્ષા વ્યક્ત થઈ.
 

ગુનાહિત તત્વો પર નિશાન

ડિમોલિશન બાદ પત્રકાર પરિષદમાં હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું કે વિસ્તાર વર્ષોથી ગુનાહિત તત્વોનો અડ્ડો બની ગયો હતો. ટૂંકા ગાળામાં અહીંથી હત્યા કેસના 8, હુમલાના 68 અને બળાત્કાર-અપહરણના 19 આરોપીઓ ઝડપાયા હતા. જુગાર સંબંધિત 80થી વધુ અને નશાવિરોધી કાર્યવાહીમાં 472 કિલોગ્રામ ગાંજો જપ્ત કરાયો હોવાનું પણ જણાવાયું.
 

11 હિસ્ટ્રીશીટરનાં મકાનો ધરાશાયી

ક્રાઇમ ડીસીપી જગદીશ બાંગરવાએ જણાવ્યું કે 11 હિસ્ટ્રીશીટરોનાં કુલ 8 મકાન, 97 ઓરડી, 3 દુકાન અને 3000 સ્ક્વેરફૂટનો વંડો તોડી પાડવામાં આવ્યો. આરોપીઓ નદીના પટમાં ઓરડીઓ ભાડે આપી ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ ચલાવતા હતા એવો દાવો થયો.
 

વિશાળ પોલીસ બંદોબસ્ત અને ઓપરેશનની તૈયારી

ડિમોલિશન માટે 4 ડીસીપી, 17 એસીપી, 35 પીઆઇ, 140 પીએસઆઇ અને લગભગ 1000 પોલીસ જવાનો તહેનાત રહ્યા. એસઆરપી-એસએએફની 11 ટીમ, 3 ક્યુઆરટી અને 22 પ્રિઝન યુનિટ તહેનાત કરાયા. કોર્પોરેશનના 2250 અને પીજીવીસીએલના 240 કર્મચારીઓ સાથે ત્રણ ડ્રોન ટીમો દ્વારા સતત નજર રાખાઈ. 15 નાયબ મામલતદારને મેજિસ્ટ્રિયલ પાવર્સ આપવામાં આવ્યા. કર્મચારીઓ માટે ભોજન-પાણીની વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવી.
 

માનવીય પાસું અને વિવાદ

ડિમોલિશન દરમિયાન આશરે 10 હજાર લોકો બેઘર બન્યા હોવાનું અનુમાન છે. ઘણી મહિલાઓ આશિયાના તૂટતાં રડી પડી હતી. કેટલાક શ્રમિકોએ શાપર-વેરાવળ, મેટોડા અને હડાળાની દિશામાં સ્થળાંતર કર્યું. સ્થાનિક ઉદ્યોગકારોએ કેટલાક પરપ્રાંતીયોને હંગામી આશરો આપ્યો. નોંધનીય છે કે ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતા બાંધકામોની સંખ્યા 200થી ઓછી હોવાનું માનવામાં આવે છે, જ્યારે કુલ 1509 મકાનો ધરાશાયી કરાયા છે, જેને લઈ સામાન્ય લોકોમાં અસંતોષ પણ જોવા મળ્યો.
 

આગળ શું?

આગામી સમયમાં કલેક્ટર હસ્તક આવતી જમીન પરના 1358 ગેરકાયદે મકાનો પર પણ કાર્યવાહી થવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે. જંગલેશ્વર ડિમોલિશન શહેરમાં કાયદો-વ્યવસ્થાના દૃષ્ટિકોણથી ઐતિહાસિક ગણાય છે, પરંતુ તેની માનવીય અસર અંગે ચર્ચા યથાવત છે.