વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના ક્ષેત્રમાં એક નવું ક્રાંતિકારી પગલું ભરાયું છે. આઈઆઈટી દિલ્હી ખાતેના સંશોધકોએ ડેનમાર્ક અને જર્મનીના સહયોગથી એક એડવાન્સ એઆઈ એજન્ટ વિકસાવ્યો છે, જે માનવીય દખલ વિના લેબમાં પ્રયોગ કરી શકે છે અને પરિણામો પણ જોઈ શકે છે. આ એઆઈ એજન્ટનું નામ એઈલા રાખવામાં આવ્યું છે.

એઈલા એ માત્ર ડેટા વિશ્લેષણ અથવા લખાણ આધારિત કાર્ય પૂરું કરતા પરંપરાગત એઆઈ સાધનોથી અલગ છે. એઈલા ચોક્કસ અને જટિલ પ્રયોગશાળાના કામમાં કાર્યક્ષમ છે. ખાસ કરીને એએલટીમેટ માઈક્રોસ્કોપ જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ ઉપકરણોમાં કામ કરવા માટે તેને તાલીમ આપવામાં આવી છે. આ પ્રકારના માઈક્રોસ્કોપ દ્વારા પદાર્થોનું અતિ નાનું સ્તરે અભ્યાસ થાય છે. અગાઉ, માઈક્રોસ્કોપના સેટિંગમાં ફેરફાર કરવા માટે સમગ્ર દિવસ લાગતો હતો, પરંતુ હવે એઈલા આ કાર્ય માત્ર 7થી 10 મિનિટમાં પૂર્ણ કરી શકે છે.

આ વિકાસ સંશોધનમાં ઝડપ અને ગુણવત્તા બંનેમાં નોંધપાત્ર સુધારો લાવે છે. પીએચડી સ્કોલર ઈન્દ્રજીત મંડલના જણાવ્યા અનુસાર, હાઈ રેઝોલ્યુશન તસવીરો માટે માઈક્રોસ્કોપ સેટિંગ બદલવું પહેલા એક દિવસનો કામ હતો, જે હવે સાતથી દસ મિનિટમાં શક્ય બન્યું છે. આ નાટ્યાત્મક સુધારથી સંશોધકોનું કામ ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે અને વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગોમાં અસરકારકતા વધી છે.

આઈઆઈટી દિલ્હીના પ્રોફેસર અનૂપ કૃષ્ણએ જણાવ્યું કે એઆઈ હવે માત્ર લેખન અથવા માહિતી વિશ્લેષણ સુધી મર્યાદિત નથી રહી. એઆઈ હવે ખરા લેબ પરિસ્થિતિમાં પ્રયોગશાળામાં કામ કરી શકે છે. એઈલાની આ ક્ષમતા દર્શાવે છે કે એઆઈ વિજ્ઞાનમાં માત્ર મથાળાનું સાધન નહીં, પરંતુ સક્રિય સંશોધક તરીકે પણ કાર્ય કરી શકે છે.

ન્યૂચર કોમ્યુનિકેશન્સમાં પ્રકાશિત એક અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે પરંપરાગત ચેટબોટ પ્રકારના એઆઈ મોડલ સૈદ્ધાંતિક પ્રશ્નો પર સારો પ્રતિસાદ આપી શકે છે, પરંતુ પ્રયોગશાળાના જટિલ અને કાયમી બદલાતી પરિસ્થિતિમાં તે ક્યારેય સંપૂર્ણપણે અસરકારક નહોતાં. ટ્રાફિક નિયમો જાણવું અને વાસ્તવિક ટ્રાફિકમાં વાહન ચલાવવું બંને અલગ બાબતોની જેમ, લેખન આધારિત એઆઈ મોડલો પણ લેબમાં પ્રયોગ કરવા માટે પૂરતી કક્ષાની અનુકૂલનતા ન દર્શાવે. એઈલા એ સમસ્યાને દૂર કરે છે અને વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગોમાં ઝડપ અને ચોકસાઈ લાવે છે.

એઈલાએ એટોમિક માઈક્રોસ્કોપ ચલાવવાનું શીખી લીધું છે, જે ખૂબ જ નાનું સ્તર પર પદાર્થોના વર્ણન માટે ઉપયોગી છે. આ ટેક્નોલોજી સંશોધન માટે પ્રતિબંધિત સમયમાં મોટું પરિણામ આપે છે. તે પ્રયોગશાળામાં વર્તમાન માનવીય દખલને ઓછું કરે છે, અને વૈજ્ઞાનિકો વધુ જટિલ અને વિશિષ્ટ પ્રયોગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે. આથી સંશોધનની ગુણવત્તા અને ઝડપ બંનેમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.

આ પ્રોજેક્ટમાં સામેલ સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ, એઈલાની મદદથી હવે રોજિંદા પ્રયોગોમાં ઝડપથી પરિણામો પ્રાપ્ત થઈ રહ્યા છે. એઈલા સિસ્ટમ માનવ સહયોગ વિના સક્રિય રીતે પ્રયોગો કરી શકે છે, અને પરિણામોની મોનિટરિંગ પણ કરી શકે છે. આ એઆઈ એજન્ટ માનવીય ભૂલોને ઓછું કરે છે અને વિશ્લેષણની ચોકસાઈ વધારે છે.

વિશ્વભરમાં આ પ્રકારના સ્વચાલિત એઆઈ પ્રયોગશાળાઓ પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવે છે, કારણ કે તે વૈજ્ઞાનિક શોધને ઝડપથી આગળ વધારવા માટે એક શક્તિશાળી સાધન બની શકે છે. આ ટેક્નોલોજી સાથે, ભારતના વૈજ્ઞાનિક ઈકોસિસ્ટમમાં મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન શક્ય છે. એઈલા ભવિષ્યમાં વધુ જટિલ પ્રયોગો કરવા માટે અપગ્રેડ કરવામાં આવી શકે છે, જે વૈજ્ઞાનિક વિકાસના નવા દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે.

આ પ્રગતિ દર્શાવે છે કે ભારતમાં એઆઈ આધારિત સ્વચાલિત પ્રયોગશાળાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે, જે વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને માત્ર ઝડપી જ નહીં, પરંતુ વધુ સુરક્ષિત અને ચોકસાઈપૂર્વક બનાવશે. એઈલા એ સાક્ષાત્કાર છે કે કઈ રીતે ટેક્નોલોજી વૈજ્ઞાનિક પરંપરાને બદલવા માટે સક્રિય બની રહી છે, અને નવા યુગના પ્રયોગશાળા સંશોધન માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે.