બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અને લોકપ્રિય અભિનેતા ધર્મેન્દ્રના અવસાનથી ફક્ત તેમના પરિવારજનો અને ચાહકો જ નહીં, પરંતુ આખું ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી શોકમાં ડૂબી ગયું છે. અનેક દાયકાઓ સુધી ભારતીય સિનેમાને યાદગાર ફિલ્મો આપનાર આ દંતકથા કલાકારના નિધનથી ફિલ્મ જગતમાં મોટો ખાલીપો ઊભો થયો છે. તેમના અવસાનના કારણે તેમની જીવનયાત્રા, કામ અને અધૂરા પ્રોજેક્ટ્સને લઈને ફરી ચર્ચાઓ વધી રહી છે. ખાસ કરીને ‘અપને 2’નું બંધ થવું અને તેમના નામે યોજાનાર ઇવેન્ટ્સમાં પરિવર્તનો, તેમના અભાવનો પ્રભાવ સંભવિત રીતે વધુ સ્પષ્ટ કરે છે.

ધર્મેન્દ્ર–સની–બોબી દેઓલની સુપરહિટ પરિવાર આધારિત ડ્રામા ફિલ્મ ‘અપને’ 2007માં આવી હતી અને તે સમયે દર્શકોની ભારે પસંદગી બની હતી. તેની સીક્વલ ‘અપને 2’ બનાવવાની જાહેરાત વર્ષો પહેલા થઈ ચૂકી હતી અને ફિલ્મનું મોટાભાગનું પ્રી-પ્રોડક્શન પણ તૈયાર થયું હતું. પરંતુ હવે આ પ્રોજેક્ટ અટકાવી દેવામાં આવ્યો છે. ફિલ્મના નિર્દેશક અનિલ શર્માએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે—ધર્મેન્દ્ર વિના ‘અપને’ની સીક્વલ કલ્પવાનું પણ અશક્ય છે. તેમનાં શબ્દોમાં, “અપને આપણા લોકો વિના બની શકે જ નહીં. ધરમજી વિના સીક્વલ બનાવવાનો સવાલ જ નથી. બધું સમયસર થઈ રહ્યું હતું, સ્ક્રિપ્ટ પણ તૈયાર હતી, પરંતુ એ આપણને છોડી ગયા. કેટલાંક સપનાં અધૂરાં જ રહે છે.”

કલાકારોના જીવનમાં કેટલીક ફિલ્મો એવી હોય છે જે વ્યક્તિગત સ્તરે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. ધર્મેન્દ્ર માટે ‘અપને 2’ તેમામાંની એક હતી કારણ કે આ ફિલ્મમાં તેમના પુત્રો સની અને બોબી ઉપરાંત કરણ દેઓલ પણ જોડાવાનો હતો. એટલે કે, ત્રણ પેઢી એક જ ફિલ્મમાં જોવા મળવાની હતી. હવે ધર્મેન્દ્રના અવસાનથી આ સપનું અધૂરું રહી ગયું છે અને આ પ્રોજેક્ટ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.

આ વચ્ચે ધર્મેન્દ્રની છેલ્લી ફિલ્મ ‘ઇક્કીસ’ હવે 25 ડિસેમ્બરે રિલીઝ થવાની છે. આ ફિલ્મમાં તેઓ 21 વર્ષના શહીદની ભૂમિકા ભજવનાર પિતા તરીકે નજરમાં આવશે. ફિલ્મના મેકર્સે રિલીઝ પહેલાં ધર્મેન્દ્રનો શક્તિશાળી અને ભાવનાત્મક પોસ્ટર શેર કર્યો હતો—જેમાં લખાયું હતું કે, “પિતાઓ દિકરાઓને ઉછેરે છે, મહાન લોકો દેશને ઉછેરે છે.” તેમની આ ભૂમિકા માટે દર્શકોમાં ભારે ઉત્સુકતા છે.

ફિલ્મના નિર્દેશક શ્રીરામ રાઘવનએ ધર્મેન્દ્ર સાથેના તેમના અનુભવ વિશે વાત કરતા કહ્યું કે, તેઓ કેટલીય મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં કેમેરા સામે આવતા જ જુસ્સાથી ભરાઈ જતા. “તેઓ થોડાં થાકેલા હતા, પણ જેવો કેમેરા ચાલુ થતો કે તેમની અંદરથી એક નવો તેજ બહાર આવતો હતો.” શ્રીરામ રાઘવન તેમના બાળપણથી ધર્મેન્દ્રને જોતા આવ્યા હતા અને અગાઉ ‘જોની ગદ્દાર’માં પણ તેમણે ધરમજી સાથે કામ કર્યું હતું. “અમે એમની ફિલ્મો, એની સીન અને એની યાદોને લઈને કલાકો સુધી વાતો કરતા. મારા દિલમાં તેમના માટે જે પ્રેમ હતો તે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યો હતો,” તેમણે ઉમેર્યું.

ધર્મેન્દ્રના અવસાનથી ઈન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઓફ ઇન્ડિયા (IFFI)માં પણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. 26મી તારીખે ‘શોલે’નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ થવાનું હતુ, પરંતુ ટેક્નિકલ કારણોસર તેને રદ કરવામાં આવ્યું છે. તેની જગ્યાએ પૂર્ણાહુતિ સમારોહમાં ધર્મેન્દ્રને વિશેષ શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવશે. આ સાથે 27 નવેમ્બરે ‘શોલે’ના 50 વર્ષ નિમિત્તે ખાસ ચર્ચા યોજાશે જેમાં ફિલ્મના દિગ્દર્શક રમેશ સિપ્પી હાજરી આપશે. આ પ્રસંગે ‘શોલે’માં ધર્મેન્દ્ર અને અમિતાભ બચ્ચને ચલાવેલું પ્રખ્યાત સ્કૂટર પણ પ્રદર્શન માટે મૂકવામાં આવ્યું છે—જે હવે ધરમજીને શ્રદ્ધાંજલિ સમાન બની ગયું છે.

ધર્મેન્દ્રના અવસાનથી દેશભરના તેમના ચાહકો ભાવુક થઈ ગયા છે. તેમણે ફક્ત ફિલ્મ જગતમાં જ નહીં, પણ લાખો દિલોમાં પોતાનું સ્થાન બનાવ્યું હતું. તેમના દયાળુ સ્વભાવ, સરળતા અને મહામાનવીય વ્યક્તિત્વે તેમને એક એવા કલાકાર બનાવ્યા છે જેના જેવી પેઢીઓ પછી જ જન્મે. ‘અપને 2’નું બંધ થવું, ‘શોલે’નું સ્ક્રીનિંગ રદ થવું—આ બધું દર્શાવે છે કે તેમનો અભાવ કેટલો ઊંડો છે. તેમ છતાં, તેમની ફિલ્મો, તેમનો કલા વારસો અને તેમની અદમ્ય ઊર્જા સદાકાળ પ્રેરણા આપતી રહેશે.