આફ્રિકાના નામિબિયા દેશના વિશાળ અને સૂકા રણમાંથી મળેલી એક અદભૂત શોધે સમગ્ર દુનિયાના પુરાતત્વવિદો અને ઇતિહાસકારોને ચોંકાવી દીધા છે. સામાન્ય રીતે સમુદ્રની ઊંડાઈમાં ડૂબેલા જહાજોના અવશેષો જોવા મળે છે, પરંતુ અહીં તો રેતીના ઢગલાઓની વચ્ચે 500 વર્ષ જૂનું સોનાથી ભરેલું જહાજ મળી આવ્યું છે. આ શોધ માત્ર એક જહાજ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે 16મી સદીના વૈશ્વિક વેપાર, નૌકાવહન અને ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલા અનેક રહસ્યો ખોલે છે.
 

હીરાની શોધ દરમિયાન થયો અચાનક ખુલાસો

વર્ષ 2008માં નામિબિયાના દક્ષિણ કાંઠે ખનિજ ખનન ચાલી રહ્યું હતું. હીરાની શોધ માટે દરિયાઈ પાણી દૂર કરવામાં આવી રહ્યું હતું, ત્યારે શ્રમિકોને રેતી નીચે લાકડાનું મોટું માળખું દેખાયું. શરૂઆતમાં તેને કોઈ સામાન્ય અવશેષ માનવામાં આવ્યું, પરંતુ વધુ ખોદકામ કરતા સ્પષ્ટ થયું કે આ તો એક વિશાળ જહાજનો ઢાંચો છે. તરત જ પુરાતત્વ વિભાગને જાણ કરવામાં આવી અને સ્થળ પર વિગતવાર તપાસ શરૂ થઈ.
 

‘બોમ જીસસ’ – એક ગુમ થયેલું પોર્ટુગીઝ જહાજ

સંશોધન બાદ જાણવા મળ્યું કે આ જહાજનું નામ ‘બોમ જીસસ’ (Bom Jesus) છે. આ પોર્ટુગીઝ જહાજ 1533ની આસપાસ લિસ્બનથી ભારત માટે નીકળ્યું હતું, પરંતુ માર્ગમાં જ ગુમ થઈ ગયું હતું. તે સમયના દસ્તાવેજોમાં જહાજ ગુમ થયાનો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ તેનું ચોક્કસ સ્થાન ક્યારેય મળ્યું નહોતું. હવે, લગભગ પાંચ સદી પછી, રણમાં તેની શોધ થવી એક ઐતિહાસિક ઘટના ગણાઈ રહી છે.
 

સોનાં-ચાંદી અને કિંમતી વસ્તુઓનો ખજાનો

જહાજમાંથી મળેલા અવશેષોએ વૈજ્ઞાનિકોને અચંબામાં મૂકી દીધા. અહીંથી 2000થી વધુ શુદ્ધ સોનાના સિક્કાઓ, ટનબંધ તાંબાના સ્લેબ, ચાંદીના સિક્કાઓ અને કિંમતી ધાતુઓ મળી આવી છે. આ ઉપરાંત, હાથીદાંતનો મોટો જથ્થો અને ચીનના મિંગ સામ્રાજ્યની દુર્લભ ચીજવસ્તુઓ પણ મળી આવી છે. ખાસ વાત એ છે કે સેંકડો વર્ષો સુધી રેતીમાં દબાયેલા હોવા છતાં આ વસ્તુઓ પર કાટ લાગ્યો નથી, જે નામિબિયાના સૂકા વાતાવરણને કારણે શક્ય બન્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
 

દરિયામાંથી રણ સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યું જહાજ?

સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે દરિયામાં ચાલતું જહાજ રણની વચ્ચે કેવી રીતે પહોંચ્યું? ઇતિહાસકારો મુજબ, જ્યાં આજે નામિબિયાનું રણ છે, ત્યાં સદીઓ પહેલા સમુદ્ર હતો. શક્ય છે કે કોઈ ભયાનક વાવાઝોડું અથવા નાવિકોની ભૂલને કારણે જહાજ કિનારે અથડાયું હોય. સમય જતાં દરિયાઈ પાણી પાછળ ખસતું ગયું અને રેતીના તોફાનોને કારણે જહાજ સંપૂર્ણપણે દફન થઈ ગયું.
 

લિસ્બનથી ભારત સુધીનો વેપારી માર્ગ

16મી સદીમાં પોર્ટુગીઝો ભારત સાથે મસાલા, સોનું અને અન્ય કિંમતી વસ્તુઓનો વેપાર કરતા હતા. ‘બોમ જીસસ’ પણ આવી જ એક વેપારી યાત્રા પર હતું. જહાજમાં ભરેલો ખજાનો એ સાબિત કરે છે કે તે સમયના સમુદ્રી વેપારમાં કેટલી મોટી સંપત્તિ સામેલ હતી અને આ યાત્રાઓ કેટલી જોખમી પણ હતી.
 

માનવ અવશેષો ન મળતા રહસ્ય ઘેરું બન્યું

જહાજમાં અંદાજે 200થી વધુ લોકો સવાર હોવાની શક્યતા છે, પરંતુ ખોદકામ દરમિયાન એક પણ હાડપિંજર કે માનવ અવશેષ મળ્યા નથી. આ વાતે રહસ્યને વધુ ઊંડું બનાવ્યું છે. શું જહાજ ડૂબતા પહેલા લોકો બચી ગયા? કે પછી તેઓ કિનારે ઉતરીને ક્યાંક ખોવાઈ ગયા? આ પ્રશ્નોના જવાબ આજે પણ મળ્યા નથી.
 

ઇતિહાસનું જીવંત સાક્ષ્ય

‘બોમ જીસસ’ માત્ર એક જહાજ નથી, પરંતુ તે સમુદ્રી ઇતિહાસ, વૈશ્વિક વેપાર અને માનવ સંઘર્ષની જીવંત સાક્ષી છે. આ શોધે સાબિત કર્યું છે કે ધરતી આજે પણ પોતાના પેટમાં અનગણિત રહસ્યો છુપાવીને બેઠી છે, જે યોગ્ય સમયે દુનિયાની સામે આવે છે.