ભારતની સંસદે એક મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય સુધારો મંજૂર કર્યો છે, જે સામાન્ય નાગરિકો માટે વસિયતના અમલને સરળ બનાવશે. હિન્દુઓ સહિત અનેક સમુદાયોમાં વસિયત અમલ માટે ફરજિયાત પ્રોબેટ-કોર્ટની મંજૂરી લેવાની જોગવાઈ હવે અનેક પરિસ્થિતિઓમાં લાગુ નહીં પડશે. આ નિર્ણયથી પરિવારોને લાંબા સમય અને ખર્ચાની અડચણમાંથી મુક્તિ મળશે.
 

પ્રોબેટની ફરજ અને સમસ્યા

અગાઉ, કોઈ વ્યક્તિના અવસાન બાદ તેની વસિયત અમલમાં મૂકવા માટે વારસદારોએ કોર્ટમાંથી પ્રોબેટ લેવું ફરજિયાત હતું. કાયદા નિષ્ણાતો કહે છે કે આ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે 12 થી 18 મહિના લાગી જતાં, સાથે 50 હજાર રૂપિયા કે તેથી વધુ ખર્ચ આવતો હતો. આની કારણે સામાન્ય નાગરિકોને વસીયત અમલમાં કાનૂની, સમયગાળો અને નાણાકીય પડકારનો સામનો કરવો પડતો હતો.
 

સંસદે લાવ્યો શું ફેરફાર?

લોકસભા અને રાજ્યસભામાં મૌખિક મતદાન દ્વારા Repealing and Amending Bill, 2025 પસાર કરવામાં આવ્યું. આ બિલ ભારતીય વારસા અધિનિયમ, 1925ની કલમ 213 સાથે જોડાયેલ છે. હવે નિર્ધારિત પરિસ્થિતિઓમાં વસિયત માટે કોર્ટના પ્રોબેટની મંજૂરી લેવી ફરજિયાત રહેશે નહીં.

આ સુધારો માત્ર પ્રોબેટ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ 71 જૂના અને અપ્રસ્તુત કાયદાઓ રદ કરીને કાયદાકીય માળખું સરળ બનાવવાનો પ્રયત્ન છે. સાથે ચાર અન્ય કાયદાઓમાં ફેરફાર કરીને, કાયદાકીય પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને નાગરિકમિત્ર બનાવવામાં આવી છે.
 

કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલનું નિવેદન

કેન્દ્રીય કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે જણાવ્યું કે આ સુધારો “Ease of Living” વધારવા માટે લાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે જૂની અને બિનજરૂરી કાનૂની જોગવાઈઓને દૂર કરીને સામાન્ય નાગરિકોને સમય, ખર્ચ અને કાનૂની મુશ્કેલીઓમાંથી છૂટકારો મળશે.
 

પૂર્વ પ્રેસિડન્સી શહેરોમાં ભેદભાવ

અગાઉ મુંબઈ, મદ્રાસ (ચેન્નઈ), અને કલકત્તા (કોલકાતા) જેવા શહેરોમાં હિન્દુ, બૌદ્ધ, શીખ, જૈન અને પારસી સમુદાય દ્વારા કરાયેલી વસિયતો માટે પ્રોબેટ ફરજિયાત હતી. દેશના અન્ય ભાગોમાં આ નિયમ લાગુ પડતો ન હતો. આ ભેદભાવને બંધારણના અનુરૂપ ન ગણાતું હોવાના કારણે હવે તેને દૂર કરવામાં આવ્યો છે.
 

બંધારણ અને સમાનતા

સંસદે સ્પષ્ટ કર્યું કે ધર્મ, જાતિ કે લિંગના આધારે કોઈપણ પ્રકારનો ભેદભાવ બંધારણ વિરુદ્ધ છે. પ્રોબેટની ફરજિયાત જોગવાઈને બ્રિટિશ કાળની અવશેષ માની અને તેને દૂર કરવાની આવશ્યકતા ઊભી થઈ. આ સુધારા સાથે, નિર્ધારિત કેસોમાં વસિયત અમલ સરળ અને સમાન રહેશે.
 

અન્ય કાયદામાં સુધારો

આ બિલ દ્વારા General Clauses Act, 1897, Code of Civil Procedure, 1908 અને Disaster Management Act, 2005માં રહેલી જૂની ભૂલો સુધારવામાં આવી છે. Indian Tramways Act, 1886 સહિત 71 નિષ્ક્રિય કાયદાઓ રદ કરીને કાયદાકીય માળખું હળવું અને વધુ પ્રભાવશાળી બનાવવામાં આવ્યું છે.
 

નાગરિકોને રાહત

આ સુધારા વડે હજીVASકો પરિવારોને સમય, ખર્ચ અને કાનૂની અડચણોથી મુક્તિ મળશે. હવે વસિયતના અમલમાં વધારો અને સરળતા મળશે. આ ભારતના વારસાગત કાયદાઓને વધુ સમાન, પારદર્શક અને નાગરિકમિત્ર બનાવવાનો એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાય છે.

વસિયત માટે પ્રોબેટ-કોર્ટની ફરજ દૂર કરીને, સંસદે નાગરિકોના જીવનને સરળ બનાવવાનો મોટો પ્રયાસ કર્યો છે. બ્રિટિશ કાળના અવશેષોને દૂર કરીને, વારસાગત કાયદાઓમાં સમાનતા અને પારદર્શકતા લાવવામાં આવી છે, જે ભારતના નાગરિકમિત્ર કાયદાકીય માળખાનું પ્રતિબિંબ છે.