વૈશ્વિક ક્રૂડ તેલ બજારમાં હાલ ભારે અનિશ્ચિતતા જોવા મળી રહી છે, અને તેનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર સર્જાયેલ અવરોધને કારણે વિશ્વભરના તેલ પુરવઠા પર ગંભીર અસર પડી છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ માર્ગ ખુલ્યા વગર ક્રૂડ બજારમાં કોઈ વાસ્તવિક રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી છે.

International Energy Agency (IEA) એ તાજેતરમાં એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. એજન્સી તેના કટોકટી ભંડારમાંથી 400 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ તેલ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મુક્ત કરવાની તૈયારીમાં છે. ઇતિહાસમાં પહેલીવાર આટલો મોટો જથ્થો બહાર પાડવામાં આવી રહ્યો છે. આ પગલું વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટને ઓછું કરવા માટે લેવામાં આવ્યું છે, ખાસ કરીને ઈરાન સાથે જોડાયેલા સંઘર્ષને કારણે ઉભી થયેલી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને.

પરંતુ S&P Global Energy ના વિશ્લેષણ મુજબ, આ નિર્ણય છતાં પણ તાત્કાલિક રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી છે. એજન્સી સ્પષ્ટપણે કહે છે કે હાલની સૌથી મોટી સમસ્યા વૈશ્વિક તેલની અછત નથી, પરંતુ તેલને યોગ્ય સ્થળે પહોંચાડવામાં આવેલી મુશ્કેલી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ હોવાથી, વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગમાંથી તેલનો પ્રવાહ અટકી ગયો છે.

આ માર્ગ દ્વારા સામાન્ય રીતે દરરોજ આશરે 21 મિલિયન બેરલ તેલની નિકાસ કરવામાં આવે છે. પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં અન્ય માર્ગો દ્વારા માત્ર 3 થી 4 મિલિયન બેરલ પ્રતિદિન નિકાસ થઈ રહી છે. આ મોટો તફાવત વૈશ્વિક બજારમાં ભારે અસંતુલન ઉભું કરી રહ્યો છે.

IEA દ્વારા છોડવામાં આવનારો 400 મિલિયન બેરલનો જથ્થો પણ આ ખાધને તરત પૂરાઈ શકે તેવી શક્યતા ઓછી છે. અંદાજ મુજબ, માત્ર માર્ચ મહિનામાં જ વૈશ્વિક સ્તરે આશરે 430 મિલિયન બેરલની અછત ઉભી થઈ છે. એટલે કે, આ જથ્થો બજારમાં સ્થિરતા લાવવા માટે પૂરતો નથી, ખાસ કરીને જ્યારે પુરવઠાની ચેન જ ખોરવાઈ ગઈ હોય.

આ પરિસ્થિતિનો સૌથી વધુ અસર એશિયન દેશો પર જોવા મળી રહ્યો છે. અહીંના તેલ ભંડાર પહેલાથી જ ઘટી રહ્યા છે અને પુરવઠો પણ મર્યાદિત થઈ ગયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે જ મોટા પ્રમાણમાં તેલ આ વિસ્તારોમાં પહોંચે છે, તેથી આ માર્ગ બંધ થવાથી એશિયન બજારો પર વધુ દબાણ આવી રહ્યું છે.

S&P ગ્લોબલ એનર્જીએ તેના તાજેતરના અહેવાલમાં ડેટેડ બ્રેન્ટ ક્રૂડ માટે 2026ના બાકીના સમયગાળા માટે 70 થી 100 ડોલર પ્રતિ બેરલનો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો છે. પરંતુ આ અંદાજ એ શરતે આધારિત છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીકના સમયમાં ફરી ખુલશે અને ટેન્કર ટ્રાફિક સામાન્ય બનશે.

જો આવું ન થાય અને આ અવરોધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મહિનાઓ સુધી બંધ રહેશે, તો ક્રૂડ તેલના ભાવ ઇતિહાસના નવા રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી શકે છે. આથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પણ ભારે અસર પડી શકે છે, કારણ કે ઊંચા તેલના ભાવ પરિવહન, ઉદ્યોગ અને રોજિંદા જીવનના ખર્ચને સીધો અસર કરે છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક તેલ બજાર કેટલું નાજુક અને એક જ વ્યૂહાત્મક માર્ગ પર નિર્ભર છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માત્ર એક દરિયાઈ માર્ગ નથી, પરંતુ વિશ્વની ઉર્જા સુરક્ષાનો કેન્દ્રબિંદુ છે.

આગામી દિવસોમાં આ માર્ગ ક્યારે અને કેવી રીતે ફરી શરૂ થાય છે, તે વૈશ્વિક ક્રૂડ બજાર માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે. હાલ માટે, બજારોમાં અનિશ્ચિતતા યથાવત છે અને તમામ નજરો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર જ ટકેલી છે.