રાજધાની દિલ્હી હાલમાં ગંભીર વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યા સામે ઝઝૂમી રહી છે. એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI) સતત ખતરનાક સ્તરે પહોંચતા દિલ્હી સરકારે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે આજથી (ગુરુવાર, 18 ડિસેમ્બર) અત્યંત કડક પ્રતિબંધો અમલમાં મૂક્યા છે. સરકારના આ નિર્ણયોથી સામાન્ય નાગરિકો, ઓફિસ કર્મચારીઓ, વાહનચાલકો અને બાંધકામ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા શ્રમિકો પર સીધી અસર પડશે.

દિલ્હીના અનેક વિસ્તારોમાં હવામાં ઝેરી કણોની માત્રા ખૂબ વધી ગઈ છે, જેના કારણે બાળકો, વૃદ્ધો અને શ્વાસની બીમારી ધરાવતા લોકોને ગંભીર આરોગ્ય જોખમ ઉભું થયું છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને GRAP-IV (Graded Response Action Plan)ના નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
 

ઓફિસોમાં 50% સ્ટાફ માટે વર્ક ફ્રોમ હોમ ફરજિયાત

દિલ્હીના શ્રમ મંત્રી કપિલ મિશ્રાએ જાહેરાત કરી છે કે આજથી તમામ સરકારી અને ખાનગી ઓફિસોમાં 50 ટકા સ્ટાફ માટે ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ ફરજિયાત રહેશે. સરકારનો હેતુ છે કે રસ્તાઓ પર વાહનોની સંખ્યા ઘટાડીને પ્રદૂષણ પર નિયંત્રણ લાવવામાં આવે. જે સંસ્થાઓ આ નિયમનું પાલન નહીં કરે, તેમની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

હાલાંકિ, હોસ્પિટલ, ફાયર બ્રિગેડ, ટ્રાન્સપોર્ટ વિભાગ, પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ અને સફાઈ જેવી આવશ્યક સેવાઓ સાથે જોડાયેલા કર્મચારીઓને આ નિયમમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે, જેથી શહેરની મૂળભૂત સેવાઓ પર કોઈ અસર ન પડે.
 

બાંધકામ મજૂરોને ₹10,000ની સહાય

GRAP-IV અંતર્ગત દિલ્હીમાં તમામ બાંધકામ અને તોડફોડની પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મુકાયો છે. આ કારણે હજારો મજૂરોની રોજીરોટી પર અસર પડી છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હી સરકારે પ્રભાવિત મજૂરોને ₹10,000ની આર્થિક સહાય આપવાની જાહેરાત કરી છે. જ્યાં સુધી આ કડક નિયમો અમલમાં રહેશે, ત્યાં સુધી પાત્ર મજૂરોને આ સહાય આપવામાં આવશે, જેથી તેઓ પોતાના પરિવારનું ગુજરાન કરી શકે.
 

PUC સર્ટિફિકેટ વિના પેટ્રોલ-ડીઝલ નહીં મળે

વાહન પ્રદૂષણ પર કાબૂ મેળવવા માટે સરકારે એક મોટો અને કડક નિર્ણય લીધો છે. પર્યાવરણ મંત્રી મંજીન્દર સિંહ સિરસાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે દિલ્હીના કોઈપણ પેટ્રોલ પંપ પર માન્ય PUC (Pollution Under Control) સર્ટિફિકેટ વિના પેટ્રોલ કે ડીઝલ આપવામાં આવશે નહીં.

સરકાર દ્વારા PUC સર્ટિફિકેટ માટે ફી પણ નક્કી કરવામાં આવી છે. ટુ-વ્હીલર માટે ₹60, પેટ્રોલ ફોર-વ્હીલર માટે ₹80 અને ડીઝલ વાહનો માટે ₹100 ફી ચૂકવવી પડશે. BS-IV અને BS-VI વાહનો માટે PUC સર્ટિફિકેટ 12 મહિના સુધી માન્ય રહેશે.
 

દિલ્હીની સરહદો પર કડક નિયંત્રણ

દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે સરહદો પર પણ કડકાઈ વધારવામાં આવી છે. બાંધકામ સામગ્રી લઈ આવતાં ટ્રકોના પ્રવેશ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. સાથે જ, દિલ્હી બહાર રજિસ્ટર્ડ થયેલા અને BS-6 સ્ટાન્ડર્ડથી નીચેના તમામ વાહનોને શહેરમાં પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.

ટ્રાફિક પોલીસ અને ટ્રાન્સપોર્ટ વિભાગની ટીમોને પેટ્રોલ પંપો તેમજ દિલ્હી બોર્ડર પર તૈનાત કરવામાં આવી છે, જેથી નિયમોનું કડક અમલ થઈ શકે.
 

કારપૂલિંગ એપ લોન્ચ કરવાની તૈયારી

દિલ્હી સરકાર હવે વાહનોની સંખ્યા ઘટાડવા માટે પોતાની ખાસ ‘કારપૂલિંગ એપ’ લોન્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ એપ દ્વારા લોકો એકબીજા સાથે વાહન શેર કરી શકશે, જેના કારણે રસ્તાઓ પર વાહનોની સંખ્યા ઘટશે અને પ્રદૂષણમાં પણ ઘટાડો થશે.
 

સરકારની અપીલ

દિલ્હી સરકારે નાગરિકોને અપીલ કરી છે કે તેઓ અનાવશ્યક વાહન ચલાવવાનું ટાળે, જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરે અને સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા તમામ નિયમોનું પાલન કરે. સરકારનું કહેવું છે કે લોકોનો સહકાર મળશે તો જ દિલ્હીને ઝેરી હવામાંથી રાહત મળી શકશે.

સમગ્ર રીતે જોવામાં આવે તો, દિલ્હીમાં પ્રદૂષણ સામે લડવા માટે સરકારે અત્યાર સુધીના સૌથી કડક પગલાં લીધા છે. હવે આ નિયમો કેટલા અસરકારક સાબિત થાય છે, તે આવનારા દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.