ગુજરાતી લોકસંગીતની લોકપ્રિય ગાયિકા કિંજલ દવેની સગાઈને લઈને તાજેતરમાં ઊભેલો વિવાદ માત્ર એક સેલિબ્રિટી ઘટના પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય સમાજમાં હજુ પણ જીવંત રહેલી જાતિ આધારિત માનસિકતાનું પ્રતિબિંબ છે. 6 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ કિંજલ દવેએ જૈન સમાજના યુવાન ધ્રુવિન શાહ સાથે સગાઈ કરી હતી. આ સગાઈ બાદ બ્રાહ્મણ સમાજના એક વર્ગ દ્વારા વિરોધ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો અને અહીં સુધી કે કિંજલ દવે તથા તેમના પરિવારને જ્ઞાતિ બહાર મૂકવાની વાત પણ સામે આવી. આ સમગ્ર ઘટના સમાજ માટે કેમ ચિંતાજનક છે, તે સમજવું અત્યંત જરૂરી છે.

આજના સમયમાં ભારત સામાજિક, રાજકીય અને આર્થિક સ્તરે અનેક વિસંગતતાઓમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એક તરફ “હિંદુ સમરસતા” અને “એકતા”ની વાતો થાય છે, તો બીજી તરફ જાતિ આધારિત ઓળખ અને જ્ઞાતિવાદી રાજકારણ વધુ મજબૂત બનતું જાય છે. ‘જાતપાત કી કરો વિદાઈ, હમ સબ હિંદુ ભાઈ-ભાઈ’ જેવા સૂત્રો સૈદ્ધાંતિક રીતે સૌ સ્વીકારી લે છે, પરંતુ વ્યવહારિક સ્તરે આ વિચાર ઘણી વખત ખોખલો સાબિત થાય છે. જેમ જંગલમાં આગ લાગ્યા સમયે સિંહ અને સસલું સાથે દોડે છે, પરંતુ આગ શાંત થતાં જ સિંહ પોતાનું મૂળ સ્વભાવ દર્શાવે છે, તેવી જ રીતે મુશ્કેલી સમયે સમરસતાની વાત કરનારા લોકો સામાન્ય સ્થિતિમાં ફરી જાતિના વાડા ઊભા કરે છે.
 

કિંજલ દવેની સગાઈનો વિવાદ આ જ વાસ્તવિકતાને ઉજાગર કરે છે. લગ્ન કે સગાઈ જેવી બાબતો સંપૂર્ણપણે વ્યક્તિગત અને કુટુંબગત હોવી જોઈએ. કોઈ વ્યક્તિ કોની સાથે લગ્ન કરે તે તેનો અંગત અધિકાર છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ જાહેર જીવનની વ્યક્તિ હોય, ત્યારે તેની અંગત પસંદગી પણ સામાજિક ચર્ચાનો વિષય બની જાય છે. અહીં પ્રશ્ન એ છે કે, શું સમાજને કોઈ વ્યક્તિની અંગત પસંદગી પર નિર્ણય આપવાનો અધિકાર છે?

બ્રાહ્મણ સમાજના એક વર્ગ દ્વારા વિરોધ અને જ્ઞાતિ બહાર મૂકવાની ધમકી માત્ર કિંજલ દવે પૂરતી મર્યાદિત નથી. જો કિંજલ દવેની જગ્યાએ કોઈ સામાન્ય યુવતી હોત, તો કદાચ તેનો અવાજ દબાઈ ગયો હોત. સેલિબ્રિટી હોવાના કારણે કિંજલ દવે મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી પોતાનો પક્ષ મજબૂતીથી રજૂ કરી શકી. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે તેમના પરિવારને જો કોઈ પ્રકારની હેરાનગતિ કરવામાં આવશે તો તેઓ કાયદાકીય કાર્યવાહી કરશે. પરંતુ દરેક યુવતી પાસે આવી શક્તિ અને મંચ હોય એવું જરૂરી નથી.

ભારતમાં આંતરજ્ઞાતીય લગ્નનું પ્રમાણ આજે પણ ઓછું છે. શિક્ષણ, આધુનિકતા અને શહેરીકરણ છતાં સમાજનો મોટો વર્ગ હજી પણ જાતિની બહાર લગ્ન સ્વીકારવા તૈયાર નથી. ઘણી જગ્યાએ આવી જોડીઓને સામાજિક બહિષ્કાર, માનસિક દબાણ અને ક્યારેક તો હિંસાનો પણ સામનો કરવો પડે છે. આવી ઘટનાઓ સમાજના પ્રગતિશીલ હોવાના દાવાઓ પર પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું કરે છે.
 

રાજકીય અને સામાજિક વિચારધારાઓમાં પણ આ દ્વંદ્વ સ્પષ્ટ દેખાય છે. જયપ્રકાશ નારાયણથી લઈને વિવિધ સમરસતા મંચો સુધી જાતિવાદ દૂર કરવાની વાતો કરવામાં આવી છે, પરંતુ હકીકતમાં જાતિઓની સામાજિક અને રાજકીય પકડ વધુ મજબૂત બનતી જાય છે. સમાજવાદી નેતા રામ મનોહર લોહિયાનું “જાતિ કભી જાતી નહીં” વાક્ય આજે પણ એટલું જ પ્રાસંગિક લાગે છે.

કિંજલ દવેની સગાઈનો વિવાદ સમાજ માટે ચેતવણી સમાન છે. તે દર્શાવે છે કે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને સામાજિક સ્વીકાર વચ્ચે હજી પણ મોટું અંતર છે. જો આપણે સાચા અર્થમાં સમાનતા, સ્વતંત્રતા અને બંધુત્વની વાત કરીએ છીએ, તો જાતિ આધારિત વિરોધ અને બહિષ્કાર જેવી માનસિકતાને સ્પષ્ટપણે નકારવી પડશે. નહીં તો સમરસતા માત્ર ભાષણો અને સૂત્રોમાં જ સીમિત રહી જશે, અને સમાજ આગળ વધવાની જગ્યાએ ફરી ફરી એ જ જૂના વાડાઓમાં બંધાઈ જશે.