ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાને લઈને વર્ષ 2025 ઘણા અર્થોમાં નોંધપાત્ર સાબિત થયું છે. જુલાઈ મહિનામાં અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને “ડેડ ઇકોનોમી” કહીને વિવાદ જગાવ્યો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ સામે આવેલા સરકારી આંકડાઓએ આ દાવાને ખોટો સાબિત કર્યો છે. એપ્રિલથી જૂન અને જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર – સતત બે ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતે એવી તેજ વૃદ્ધિ દર્શાવી છે કે વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની છે.

એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં ભારતનો જીડીપી ગ્રોથ દર 7.8 ટકા રહ્યો હતો, જે છેલ્લા પાંચ ત્રિમાસિક ગાળામાં સૌથી ઊંચો હતો. ત્યારબાદ સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં આ વૃદ્ધિ 8.2 ટકા સુધી પહોંચી, જે છ ક્વાર્ટરમાં સૌથી વધુ છે. ખાસ નોંધનીય વાત એ છે કે આ વૃદ્ધિ એવા સમયમાં નોંધાઈ છે જ્યારે ટ્રમ્પ દ્વારા ભારત પર 50 ટકા ટેરિફ લગાવવામાં આવ્યા હતા. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતની આંતરિક માંગ, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને સેવાક્ષેત્રની મજબૂતીને વૈશ્વિક પડકારો પણ અટકાવી શક્યા નથી.

સરકારનું માનવું છે કે વર્તમાન નાણાકીય વર્ષમાં જીડીપી વૃદ્ધિ 7 ટકાથી વધુ રહેશે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ પણ પોતાની નીતિમાં વિશ્વાસ દર્શાવ્યો છે. આરબીઆઈએ રેપો રેટમાં કુલ 125 બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરીને તેને 5.25 ટકા કર્યો છે અને આ વર્ષ માટે જીડીપી ગ્રોથનો અંદાજ 7.3 ટકા સુધી વધાર્યો છે. અગાઉ આ અંદાજ 6.5 ટકા હતો. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંકે પણ ભારત માટે પોતાની વૃદ્ધિ આગાહી વધારીને 7.2 ટકા કરી છે, જે દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પણ ભારતની આર્થિક ગતિ અંગે આશાવાદી છે.

આ મજબૂત વૃદ્ધિના કારણે ભારત હવે વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની ગયું છે. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે 2030 સુધીમાં ભારત ત્રીજા ક્રમે પહોંચે. અંદાજ મુજબ તે સમય સુધી ભારતની જીડીપી 7.3 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. વર્તમાન ઝડપી ગતિ એ સૂચવે છે કે સરકારના નીતિગત નિર્ણય, ઢાંચાકીય સુધારા અને વૈશ્વિક સંબંધોમાં વધારો દેશને યોગ્ય દિશામાં લઈ જઈ રહ્યા છે.

ભારતની આ વૃદ્ધિ પાછળ મજબૂત સ્થાનિક માંગ, ફુગાવા પર નિયંત્રણ અને શ્રમબળમાં વધતી ભાગીદારી મુખ્ય કારણો છે. રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પણ વધ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે અર્થતંત્ર સ્થિર અને સંતુલિત છે. સુધારાઓની સતત પ્રક્રિયા અને વપરાશમાં આવતો આત્મવિશ્વાસ એ સંકેત આપે છે કે આ ગતિ 2026માં પણ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.

પરંતુ આ સકારાત્મક ચિત્ર વચ્ચે કેટલાક પડકારો પણ છે. આવક વધે છે, પરંતુ તે સમાન રીતે વહેંચાયેલી નથી. આરબીઆઈના રિપોર્ટ મુજબ માથાદીઠ આવકમાં વધારો થયો છે, પરંતુ રાજ્યો વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. એક તરફ દિલ્હી જેવા રાજ્યમાં આવક ઊંચી છે, તો બીજી તરફ બિહાર જેવા રાજ્યો હજુ પણ પાછળ છે. 10 ડિસેમ્બરે બહાર પડેલા વર્લ્ડ ઈનક્વાલિટી રિપોર્ટ 2026માં પણ આ અસમાનતાનું ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ થયું છે. રિપોર્ટ અનુસાર ભારતના સૌથી ધનિક 10 ટકા લોકો દેશની કુલ આવકમાં 58 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે સૌથી નીચેના 50 ટકા લોકો પાસે માત્ર 15 ટકા જ હિસ્સો છે. દેશની કુલ સંપત્તિમાં 40 ટકા હિસ્સો માત્ર સૌથી ધનિક 1 ટકા લોકો પાસે છે.

સક્ષમ વેલ્થના ડાયરેક્ટર સમીર રસ્તોગીનું માનવું છે કે જીડીપી ગ્રોથ સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાને ફાયદો કરે છે, પરંતુ હજુ સુધારાની ઘણી જગ્યા છે. ખાસ કરીને યુવાનોમાં બેરોજગારીનો દર ઊંચો છે અને એમએસએમઈ ક્ષેત્રમાં પણ વૃદ્ધિના ફાયદા પૂરતા પ્રમાણમાં પહોંચતા નથી.

આ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય મોનેટરી ફંડ (IMF)એ ભારતના જીડીપી ડેટાને ‘સી’ રેટિંગ આપીને ડેટા એકત્રિત કરવાની પદ્ધતિઓ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા છે. આઈએમએફનું કહેવું છે કે 2011-12ને આધાર વર્ષ માનીને કરવામાં આવતી જીડીપી ગણતરી આજની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિને પૂરતી રીતે પ્રતિબિંબિત કરતી નથી. ઉપરાંત, જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંકના ઉપયોગ સામે પણ તેણે વાંધો ઉઠાવ્યો છે.

આ તમામ પાસાઓને જોતા એવું કહી શકાય કે 2025માં મળેલી આર્થિક પ્રગતિ મજબૂત આધાર ધરાવે છે અને 2026માં પણ આગળ વધવાની પૂરી શક્યતા છે. જોકે, આ વૃદ્ધિને વધુ સમાવેશક બનાવવા, અસમાનતા ઘટાડવા અને રોજગારી સર્જન પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર રહેશે, જેથી વિકાસનો લાભ સમાજના દરેક વર્ગ સુધી પહોંચે.