ઓસ્ટ્રેલિયાની પ્રતિષ્ઠિત લોવી (Lowy) ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા જાહેર કરાયેલા એશિયા પાવર ઇન્ડેક્સ 2025 માં ભારતે એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ મેળવી છે. એશિયાના 27 દેશોના પ્રભાવ, સૈન્ય ક્ષમતા, આર્થિક શક્તિ, રાજદ્વારી નીતિ અને સાંસ્કૃતિક પહોચ જેવા આઠ મુખ્ય પરિમાણોના આધારે તૈયાર થયેલી આ યાદીમાં ભારત દુનિયાના ટોપ-10 પાવરફુલ દેશોમાં ત્રીજા ક્રમે છે.

આ રિપોર્ટ માત્ર આંકડો નથી, પરંતુ એશિયામાં ઝડપથી બદલાતી શક્તિની રાજનીતિનું પ્રતિબિંબ છે, જેમાં ચીન સતત મજબૂત બની રહ્યું છે, જ્યારે અમેરિકા પોતાનો પરંપરાગત પ્રભાવ ગુમાવી રહ્યું છે.

ભારત: ‘મેજર પાવર’ની સીમા પાર

રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતે 40.0 સ્કોર સાથે 'મેજર પાવર' કેટેગરીમાં પ્રવેશ કર્યો છે.
આ સ્કોર દર્શાવે છે કે ભારત હવે માત્ર ઉભરતું દેશ નથી, પરંતુ એશિયામાં એક મજબૂત પ્રાદેશિક શક્તિ તરીકે સ્થાપિત થઈ ચૂક્યું છે.

ભારતની આ વૃદ્ધિ પાછળના મુખ્ય પરિબળો:

• સતત મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ
• સૈન્ય આધુનિકીકરણ અને રક્ષા ક્ષેત્રમાં વધતી ક્ષમતાઓ
• ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં રાજદ્વારી હાજરીમાં વધારો
• ટેક્નોલોજી, સ્પેસ અને ડિફેન્સ પ્રોડક્શનમાં આત્મનિર્ભરતા

પરંતુ રિપોર્ટ એક મહત્વનું સૂચન પણ કરે છે:
ભારતનો રાજદ્વારી અને આર્થિક પ્રભાવ, તેની સૈન્ય ક્ષમતાની તુલનામાં હજી થોડો પાછળ છે.
એથી ભારત પાસે ભવિષ્યમાં ત્રીન ગણા વધુ શક્તિ વધારવાની સંભાવના છે.

ટોપ-10 સૌથી શક્તિશાળી દેશોની યાદી

રેન્ક	દેશ	સ્કોર	વર્ગ
1	અમેરિકા	80.5	સુપર પાવર
2	ચીન	73.7	સુપર પાવર
3	ભારત	40.0	મેજર પાવર
4	જાપાન	38.8	મિડલ પાવર
5	રશિયા	32.1	મિડલ પાવર
6	ઓસ્ટ્રેલિયા	31.8	મિડલ પાવર
7	દક્ષિણ કોરિયા	31.5	મિડલ પાવર
8	સિંગાપોર	26.8	મિડલ પાવર
9	ઇન્ડોનેશિયા	22.5	મિડલ પાવર
10	મલેશિયા	20.6	મિડલ પાવર

પાકિસ્તાન આ યાદીમાં ટોચના 10 માં સ્થાન મેળવી શક્યું નથી. તેનો રેન્ક 16મો છે.

અમેરિકા અને ચીન: સુપર પાવરની જંગ

યાદીમાં અમેરિકા હજુ પણ ટોચ પર છે, પરંતુ તેના પ્રભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
ખાસ કરીને:

• એશિયા ક્ષેત્રમાં અસંગત નીતિઓ
• વૈશ્વિક રાજદ્વારી ઘટાડો
• ટ્રમ્પ યુગની નીતિઓના લાંબા ગાળાના પ્રભાવ

બીજી તરફ, ચીન ઝડપથી અમેરિકા સાથેનો અંતર ઘટાડે છે.
બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ, ટેકનોલોજીકલ સપરિમસી અને સૈન્ય આધુનિકીકરણ તેને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

રશિયાનો ઉછાળો: મિડલ પાવર તરીકે પ્રભાવશાળી પાછો વળતો દેશ

રશિયાએ 2019 પછી પહેલીવાર એશિયામાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત બનાવી છે.
યુક્રેન યુદ્ધ બાદ લાગેલા પ્રતિબંધો કારણે રશિયાનો પ્રભાવ ઘટ્યો હતો, પરંતુ:

• ચીન અને ઉત્તર કોરિયા સાથેની સ્ટ્રેટેજિક ભાગીદારી
• એનર્જી ડિપ્લોમસી
• સૈન્ય સહકાર

આ બધાને કારણે રશિયાએ ફરી પોતાનું 5મું સ્થાન પુનઃ હાંસલ કર્યું છે.

જાપાન, કોરિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા: મિડલ પાવરની મજબૂત ત્રિમૂર્તિ

આ ત્રણેય દેશો એશિયામાં શાંત રીતે, પરંતુ સશક્ત રીતે શક્તિ સંતુલન જાળવી રહ્યા છે.

• જાપાન– ટેક્નોલોજી અને રાજદ્વારીમાં આગળ
• દક્ષિણ કોરિયા– ઇનોવેશન, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સોફ્ટ પાવરમાં અગ્રણી
• ઓસ્ટ્રેલિયા– સુરક્ષા સાથીદાર અને અમેરિકાનું મુખ્ય ભાગીદાર

આ દેશો એશિયામાં ચીનના પ્રભાવને કાઉન્ટર કરવાની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

ભારત માટે શું અર્થ છે આ બદલાવનો?

ભારતનું ત્રીજા ક્રમે પહોંચવું માત્ર ગૌરવનો વિષય નથી, પરંતુ મોટી જવાબદારી પણ છે.

આમાંથી ભારત માટે ઊભરતા અવસર:

• ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં નેતૃત્વ મજબૂત કરવાની તક
• આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારીમાં વજન વધારવાની સંભાવના
• વૈશ્વિક નિર્ણયો પર વધુ પ્રભાવ
• વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને રોકાણમાં વૃદ્ધિ
• સાથે સાથે પડકારો પણ:
• ચીનની વધી રહેલી આક્રમક નીતિઓ
• પાકિસ્તાન અને દક્ષિણ એશિયા સ્થિતિતિ
• આર્થિક અને રાજદ્વારી પ્રભાવ વધારવાની જરૂર
• સૈન્યમાં આધુનિકીકરણનો સતત દબાણ

એશિયા પાવર ઇન્ડેક્સ 2025 દર્શાવે છે કે વિશ્વ શક્તિનું કેન્દ્ર હવે એશિયા તરફ ખસતું જાય છે.
અમેરીકા અને ચીનની વચ્ચે શક્તિનો ટક્કર વધી રહ્યો છે, જ્યારે ભારત એશિયાની નવી ઉર્જા અને સ્થિરતાનું પ્રતિક બની રહ્યું છે.

ભારત હવે માત્ર વિકસતા દેશોની યાદીમાં નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક શક્તિઓની મુખ્ય ટેબલ પર બેસવા લાયક બની ગયું છે.
આ આગલા દાયકાઓમાં ભારતને એશિયામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવવા માટે નવી તક, નવો આત્મવિશ્વાસ અને વૈશ્વિક માન્યતા આપે છે.