UPI (યૂનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ)નો ઉપયોગ આજે લગભગ દરેક સ્માર્ટફોન યુઝર કરે છે. રોજબરોજ કરોડો ટ્રાન્ઝેક્શન આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા કરવામાં આવે છે. પરંતુ ઘણી વાર લોકો વચ્ચે એક પ્રશ્ન ઉદભવે છે — “મારી UPI લિમિટ તો 25 હજાર છે, પરંતુ મારા મિત્રની એક લાખ છે, એવું કેમ?” આ પ્રશ્નનો જવાબ થોડો ટેકનિકલ છે, પરંતુ સમજવા જેટલો સરળ છે.

 શું છે UPI ટ્રાન્સફરની લિમિટ?

નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે UPI મારફતે એક ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વધુમાં વધુ ₹1 લાખ રૂપિયા મોકલી શકાય છે. જોકે, દરેક બેંક માટે આ લિમિટ અલગ હોઈ શકે છે. કારણ કે દરેક બેંક પોતાની રિસ્ક મેનેજમેન્ટ પોલિસી મુજબ રોજની, અઠવાડિયાની કે મહિનાની મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે —

• સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI): દૈનિક ₹1 લાખ સુધી
• અન્ય નાના બેંકો: દૈનિક ₹25,000 સુધી

અટલે કે, NPCIએ મહત્તમ લિમિટ નક્કી કરી છે, પરંતુ બેંકો તેમની સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ પોતાની આંતરિક મર્યાદા રાખી શકે છે.

 યુઝર્સ વચ્ચે તફાવત કેમ?

1. બેંકના નિયમો અલગ હોય છે:
દરેક બેંકની પોતાની સુરક્ષા નીતિ હોય છે. કેટલીક બેંકો સ્કેમ અથવા ફ્રોડની શક્યતા ઘટાડવા માટે લિમિટ ઓછી રાખે છે, જેથી મોટી રકમની ગેરરીતિ ન થાય.

2. નવા અને જૂના યુઝર્સ વચ્ચેનો ફરક:
નવા UPI યુઝર્સ માટે શરૂઆતના 24 કલાક સુધી માત્ર ₹5,000 સુધીની લિમિટ રાખવામાં આવે છે. એકાઉન્ટ વેરિફાઇ થયા પછી જ લિમિટ વધે છે. જ્યારે જૂના યુઝર્સને આ પ્રતિબંધ લાગુ પડતો નથી.

3. ટ્રાન્ઝેક્શનનો પ્રકાર:
વ્યક્તિગત (P2P) અને વેપારી (P2M) ટ્રાન્ઝેક્શનમાં તફાવત હોય છે. બિઝનેસ અથવા મર્ચન્ટ એકાઉન્ટ માટે લિમિટ ઘણી વધારે હોય છે. UPI લાઇટ યુઝર્સ માટે પણ અલગ મર્યાદા હોય છે.

4. રેગ્યુલેટરી ગાઇડલાઇનમાં ફેરફાર:
કેટલાક ખાસ ક્ષેત્રો માટે NPCI અલગ નિયમો લાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એજ્યુકેશન અને હેલ્થકેર ટ્રાન્ઝેક્શન માટે લિમિટ ₹5 લાખ સુધી રાખવામાં આવી છે.

5. એપ્લિકેશનની નીતિ:
Google Pay, PhonePe અને Paytm જેવી એપ્લિકેશનો પોતાની લિમિટ નક્કી કરે છે.

• Google Pay: ₹1 લાખ
• PhonePe: ₹1 લાખ
• Paytm: ₹20,000 સુધી

એપ્લિકેશન મુજબ પણ લિમિટમાં ફરક જોવા મળે છે.

 અંતિમ તારણ

UPI સિસ્ટમમાં NPCI દ્વારા નક્કી કરેલી લિમિટ મહત્તમ મર્યાદા છે. પરંતુ બેંક, એપ્લિકેશન અને યુઝર એકાઉન્ટની સ્થિતિ અનુસાર લિમિટ બદલાતી રહે છે. એટલેથી બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે UPI લિમિટમાં તફાવત હોવો બિલકુલ સામાન્ય છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો — “UPIની લિમિટ એક જ હોય છે, પરંતુ નિયમો ઘણા હોય છે.”