રાજકોટ સહિત સમગ્ર રાજ્યમાં હાલ લગ્નની સીઝન શરૂ થતાં જ લોકોના રસોડામાં મોંઘવારીનો ત્રાસ ફરી જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ખાદ્ય તેલના ભાવોમાં થયેલો અચાનક ઉછાળો સામાન્ય ગ્રાહકો થી લઈને વેપારીઓ સુધી સૌને ચિંતામાં મૂકી રહ્યો છે. દિવાળી પછી સામાન્ય રીતે બજારમાં કિંમતો સ્થિર થતી હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે પરિસ્થિતિ બિલકુલ વિપરીત જોવા મળી છે. દિવાળી પછીથી સિંગતેલના 15 કિલોના ડબ્બાના ભાવમાં સીધો 210 રૂપિયાનો વધારો થતાં પરિવારનું માસિક બજેટ જ ડગમગી ગયું છે.

બજારના વેપારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે દિવાળી પહેલા સિંગતેલનો 15 કિલોનો ડબ્બો રૂ. 1820 થી રૂ. 1880 વચ્ચે મળતો હતો, જે હવે વધીને રૂ. 2030 થી રૂ. 2100 સુધી પહોંચી ગયો છે. માત્ર 20 થી 25 દિવસમાં થયેલો આ મોટો વધારો ગ્રાહકોને સમજ બહારનો છે. લગ્નની સીઝનમાં હંમેશાં માંગ વધે છે, પરંતુ આટલો મોટો એકસાથે થયેલો ઉછાળો વર્ષો પછી જોવા મળ્યો છે. લોકોના જણાવ્યા મુજબ ઘરમાં તલવાર બાંધવા જેટલી મોટી ખરીદી તો થાય જ છે, પરંતુ હાલ મોંઘવારીના કારણે તેલ ખરીદવું પણ મુશ્કેલ બન્યું છે.

ખાદ્ય તેલના વધેલા ભાવનું મુખ્ય કારણ વધેલી માંગ છે. ગુજરાતમાં ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરી મહિના પરંપરાગત રીતે લગ્નના હોય છે, જેમાં ઘરમાંથી લઈને કેટરર્સ અને મીઠાઈ બનાવનારાઓ સુધી સૌની ખરીદીમાં અનેકગૂણા વધારો થાય છે. કેટરિંગના મોટા ઓર્ડર, મીઠાઈઓની તૈયારીઓ, નાસ્તા-ફરસાણના મોટા સ્ટોક, તેમજ નવા દંપતી માટે ઘરોમાં થતી વિશેષ વાનગીઓ – એ બધું મળી ને ખાદ્ય તેલની માંગ હંમેશાં ઊંચી રહે છે. પરંતુ આ વખતે સપ્લાય ઘટતો જતા ભાવો વધુ ચઢી ગયા છે.

ખાદ્ય તેલનો મોટાભાગનો જથ્થો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાંથી આયાત થતો હોય છે. મલેશિયા અને ઈન્ડોનેશિયામાં પામ તેલના ઉત્પાદન પર વાતાવરણના પ્રભાવથી દબાણ ઉત્પન્ન થયું છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધ્યા છે. બીજી તરફ ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડતાં આયાતનો ખર્ચ વધ્યો છે. ટ્રાન્સપોર્ટેશનના ખર્ચમાં વધારો તથા વેપારીઓની આગોતરી ખરીદી – આ બધાને લીધે બજારમાં ભાવ વધારાનો દોર વધુ તીવ્ર બન્યો છે. દિવાળી બાદ સામાન્ય રીતે વેપારીઓ માલનું સ્ટોક ખાલી કરતા હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે લાભના આશરે વધારાનો સ્ટોક ખરીદવાની હોડ લાગી, જેના કારણે સપ્લાય વધુ નીચે ગયો.

મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને આ વધારાનો સૌથી વધુ ફટકો લાગ્યો છે. એક સામાન્ય પરિવાર દર મહિને 8 થી 10 કિલો તેલ વાપરે છે. હવે વધેલા ભાવને કારણે દર મહિને અગાઉ કરતા રૂ. 150 થી 250 જેટલો વધારાનો બોજો પડી રહ્યો છે. ગૃહિણીઓના જણાવ્યા મુજબ શાકભાજી, દાળ, અનાજ—પહેલેથી જ મોંઘા થઈ ગયા છે અને હવે તેલના વધેલા ભાવથી ઘરનું બજેટ સંપૂર્ણ ખોરવાઈ ગયું છે. કેટલાક પરિવારો મિશ્રિત તેલ અથવા ઓછા ગુણવત્તાવાળા આઇટમ તરફ વળતા જોવા મળી રહ્યા છે, જે લાંબા ગાળે આરોગ્ય માટે હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે.

લગ્નની સીઝનમાં કેટરર્સ પણ સૌથી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં છે. મોટી સંખ્યામાં ઓર્ડર હોવા છતાં તેમાંથી નફો ઘટી ગયો છે. કેટરર્સના જણાવ્યા પ્રમાણે મીઠાઈ બનાવવામાં, નાસ્તા-ફરસાણમાં અને તળેલી વસ્તુઓમાં તેલનો સૌથી વધુ વપરાશ થાય છે, તેથી ભાવ વધારા સીધા ખર્ચ પર અસર કરે છે. ઘણા કેટરર્સે તો મેનુના ભાવમાં 10થી 15 ટકા સુધીનો વધારો પણ કરવો પડી રહ્યો છે. જે ગ્રાહકો પહેલાથી બુકિંગ કરી ચૂક્યા છે, તેમના માટે પણ સ્થિતિ મુશ્કેલ છે, કારણ કે કેટરર્સ દ્વારા વધારાના ચાર્જની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.

આ વધારાનો દોર આગામી દિવસોમાં પણ યથાવત રહેવાની સંભાવના બજાર વિશ્લેષકો દર્શાવી રહ્યા છે. જો વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધુ વધશે અથવા આયાતમાં વિક્ષેપ આવશે તો સિંગતેલના ટેનનો ભાવ 2200 રૂપિયા સુધી પહોંચે તે અતિશયોક્તિ નહીં ગણાય. હાલ તો ગ્રાહકોને સાવચેતીપૂર્વક ખરીદી કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે. થોકમાં ખરીદી કરતા પહેલા વિવિધ દુકાનોમાં ભાવ તુલના કરવી, ઘરે તળેલાં નાસ્તા ઓછા બનાવા, તથા તેલનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો—આ ઉપાયો હાલ ખૂબ ઉપયોગી બની શકે છે.

આ રીતે લગ્નની સીઝને બજારમાં મોંઘવારીનો નવો તાંડવ સર્જ્યો છે. સામાન્ય માણસને પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. દિવાળી પછી મોંઘવારી ઘટશે તેવી આશા રાખતા ગ્રાહકો માટે હાલની પરિસ્થિતિ નિરાશાજનક છે. સિંગતેલના ભાવમાં થયેલો 210 રૂપિયાનો વધારો માત્ર એક આંકડો નથી, પરંતુ દર પરિવારમાં વધતી ચિંતા અને તણાવનું પ્રતિબિંબ છે. આવનારા દિવસોમાં ભાવ સ્થિર થાય તેવી સૌ આશા લગાવી રહ્યા છે, પરંતુ હાલ માટે તો ગ્રાહકોને મોંઘવારીની આ લહેરનો સામનો કરવો જ પડશે.